ምልከታ

ምልከታ (219)

አሰፋ አደፍርስ (ከዩናይትድ ስቴትስ አሜሪካ)

 

ይህችን አነስተኛ ጽሑፌን ለክቡር ጠቅላይ ሚኒስትሩና ለሚወዷቸው የኢትዮጵያ ሕዝብ እንደሚደርስ ከፍተኛ እምነት አለኝ።

ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር የጠቅላይ ሚኒስትርነት ቦታ ከተረከቡ ከ100 ቀናት ባልበለጠ ጊዜ ውስጥ ማንም ያላሰበውን ተራራ ያህል ርቆን የነበረን የመከራ ጊዜ የማሳለፍ ጭላንጭል ስላሳዩን እጅግ በጣም በግል ከማመስግናቸው ፈጣሪ አምላካችን ይህንን እኩይ ተግባር አስወግዶ ጭላንጭል ስላሳይየን ምስጋና ይገባዋል፤ ለክቡር ሚኒስትራችን ብርታቱንና የማስተዋል ኃይላቸውን እንዲያጠናክርልን እፀልያለሁ።

አባቶች እንደሚሉት አንድ አይነግሥ አንድ አይነድ እንዳይሆን መጠንቀቅ ያሻል። ክቡር ጠ/ ሚኒስትሩ ስለፍቅር፤ ስለ ይቅርታ፤ ስለአገር አንድነትና ወሰን የሌለሽ ግንኙነት እንዲፈጠር ራዕያቸው እንደሆነ ደጋግመው ሲናገሩ እንሰማለን፤ እናደንቃለንም፤ ግን እማን ላይ ቆመሽ እግዜርን ታሚያለሽ አይነት ሁኔታ እንዳይፈጠር ጥንቃቄ ያሻል። በማን ነው የተከበቡት? ይህንንስ እንዴት ነው፣ የሚለዩት? ጥንቃቄ ያሻል!!

ይቅር ማለት፤ ይቅር መባባል የክርስትናም የእስልምናም እምነት እንደሆነ አልጠራጠርም። ይቅር ማለት ግን ሌባን መልሶ የሰረቀበት ምንጭ ላይ ማስቀመጥ ሳይሆን ባደረገው ተፀፅቶ ወደ ነበረበት መልካም ሕብረተሰብ እንዲመለስ እንጂ ያንን የለመደበትን ሥፍራ ይዞ ድጋሚ ይቅርታ እንዲጠይቅ አይደለምና ይህ ጉዳይ ቢታሰብበት መልካም እንደሚሆን የሁሉም ጥሩ ኢትዮጵያዊያን ምኞትና ፍላጎት እንደሆነ አልጠራጠርም።

ከጉራፈርዳ ሰውን አጋድሎ የሰውን ደም እንደጎርፍ አፋስሶ ከአስገዳይ ጓዶቹ ጋር በከፍተኛ ደረጃ በለመደው ተግባሩ ሌላውንም እንዲያከናውን ተሾሞ ሳለ ከቦታ ቦታ ሲመቻችለትና እንደልቡ ሲቧርቅ ያሁኑ አስተዳደር በመምጣቱ እሰየው አረፍን ሌቦች ጉዳቸው ፈላ ብሎ የኢትዮጵያ ሕዝብ ከታች እላይ ድረስ ሲፈነድቅ፤ ወያኔ ያደርግ የነበረው የዘር ሽኩቻ ሊጠፋና ኢዮጵያውያን በዕውቀት በችሎታቸውና በአገልግሎታቸው መሰረት እንጂ በአጎት ልጅነት፤ በአቶ እገሌ ጀሌነት ወይንም የክርስትና ልጅነት የመሿሿሙ ሒደት አለፈ ተገላገልን፣ እግዚአብሔር ይመስገን በምንልበት ጊዜ ከድጥ ወደ ማጡ ይመስል ከላይ እስከታች ድረስ በዘር የተንጠላጠለ ሁኔታ መታየት መጀመሩ እጅግ አስደንጋጭ እየመሰለ ነውና ሳይርቅ በቅርቡ ቢታሰብበት መልካም ነው እላለሁ።

የአዲስ አበባን ታሪክ የማይገነዘብ አለ ብዬ አላምንም፤ የሱሉልታው ከተማ ከንቲባ፤ ሱሉልታን እንኳ በትክክል ማስተዳደርና ከተማዋን ፕላን የለሽ የድንጋይ ዳቦ ዘመን የምትመስለው በግንብና በቆርቆሮ በመሸፈኗ ብቻ ነው፤ ከተማዋን ሸንሽኖ ዳይስፖራ ተብዬዎች በምን ጥቅም እንዳካፈለ ለመግለጽ አልችልም፡፡ ግን የተከፋፈሉትን ቦታዎችና የልማትና የከተማ ፕላንን ሄዶ መመልከት በቂ ይሆናል። ታዲያ ይህ ሰው ነው የአዲስ አበባ ከተማ ከንቲባ የሚሆነው? የቀድሞ ከንቲባ ዲሪባ ኩማ ላደረጉት ስህተት በግል ደብዳቤ ጽፌላቸው ነበር፡፡ ግን መልስ ሳይሰጡኝ ኖረው ከሥልጣን ተነሱ፤ ተሾሙም፤ ይገርማል፡፡ በዘር መደራጀት ከዚህ ሌላ ምን ሊያመጣ ይሆን? ይታሰብበት።

ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ችግርዎም ይገባናል፤ በማን እንደታጠሩም እናውቃለን፤ ግን ረጋ ብሎ ማሰብ፤ አዋቂ ሰዎችን ማሰባሰብ መልካም ይሆናልና ይታሰብበት፡፡ አዲስ አበባ እኮ በእነ ከንቲባ ታከለ ተክለሐዋሪያት፤ በእነ ራስ እምሩ ኃይለሥላሴ፤ ከንቲባ ዘውዴ ገብረሕወት በእነዶክተር ኃይለጊዮርጊስ ወርቅነህ ብዙዎችም አሉ። ከንቲባ ኃይለጊዮርጊስ ወርቅነህ በምህንድስና ሳይንስ የዓለም ሣይንቲስቶች ያልፈጠሩትን የውሃ ውስጥ ምህድስናን ለአሜሪካ አሳይተው ከፍተኛ ሥራ ላይ ከዋሉ በኋላ የሰው አገር ለምኔ ብለው ሁሉንም ትተው አገራቸው ገብተው ያገለገሉ ሙሑር ጀግና ነበሩ። ራስ እምሩን ሳነሳ የዘመኑ ሕዝብ ቀደምቱን የሚጠላ ስላለ ራስ እምሩን ከንቲባ ዘውዴን ለምን አነሳህ የሚል ጥያቄ ሊያነሱ ይችላሉ። የኔ አጻጻፍ ከልማዳቸውና ከችሎታቸው የተነሳ እንጂ በነበራቸው የመንግሥት ሁኔታን ለመደገፍ ወይንም ለመቃወም ሳይሆን የችሎታቸውን፤ ላገር ያበረከቱትን አስተውጽዖን ግምት ውስጥ በማስገባት ነው።

ፀሐፊውን ለማግኘት የሚከተለውን አድራሻ ይጠቀሙ፡- This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.


በመኮንን ተሾመ ቶሌራ

(ዘ ገዳም ሰፈር)

ጠቅላይ ሚኒስትራችን ዐብይ አህመድ ባዕለ-ሲመታቸውን በቀጥታ በቴሌቭዥን መስኮት እየተከታተልኩ ነበር። የቀጥታ ስርጭቱ ባበቃ በአስር ደቂቃዎች ውስጥ “የጠቅላይ ሚኒስትራችን እናት” የሚል ፅሁፍ ለማኀበራዊ ሚዲያ ጽፌ ነበር። ይህን ያደረኩት ከዚህ ቀደም እንደዚህ ሰውን የሚያመሰግን፣ ሰው ሰው የሚልና ለሰዋዊ ስሜት ቅርብ የሆነ መሪ አይቼ ባለማወቄ እንደሆነ በወቅቱ ገልጬ ነበረ። ይህ ፅሁፍ በጋዜጣም ታተሞ በርከት ያሉ አንባቢያን እንደወደዱት ገልጸውልኝ ነበር።

መቼም ጠቅላይ ሚኒስትር ዐብይ ሰዋዊ ስሜት ያላቸው አንደበተ ርዕቱ እና የተሳካላቸው የአደባባይ ንግግር አዋቂ መሆናቸውን ሁላችንም አይተናል። በዚሁ ምክንያት ብዙዎች ተማርከውና ተደምመው የሠላም ጥሪያቸውን ተቀብለዋል።

እሳቸውም ደከመኝ ሰለቸኝ ሳይሉ በመላ ሃገሪቱ እየዞሩ ሠላምን ሰብከዋል፣ የታሰረ አስፈትተዋል፣ የተጣላ አስታርቀዋል በጐረቤት ሃገርና በወዳጅ ሃገሮችም በሚያስደንቅ ፍጥነት እየተጓዙ አብሮነታቸውን ለማሳመንና አጋር ለመሆን ጠይቀዋል፣ በዚህም ተሳክቶላቸዋል። በተለይ ሰሞኑን ከኤርትራ ጋር ያደረጉት የሠላም ግንኙነትና ግጭትን የመፍታት ሥራ ከፍ ያለ ዋጋ የሚሰጠው ነው። በዚህም እሳቸው ራሳቸው እንዳረጋገጡልን የኢትዮጵያ ተፈላጊነትና የአለም አቀፍ የገበያ ሁኔታ እየተሻሻለ ነዉ።

በኔ አመለካከት ባጠቃላይ የጀመሩት የሠላምና የፍቅር ዘመቻ በአለም አቀፍ ደረጃ ከሚጠቀሱት የሠላም፣ የእኩልነትና የመብት ተሟጋቾች ከነማርቲን ሉተር ኪንግ፣ ከነማህተመ ጋንዲ፣ ከነ ማልኮልም ኤክስ፣ ከነቦብ ማርሌ ተርታ እንዲሰለፉ የሚወስዳቸው መንገድ ላይ ያስቀመጣቸው ይመስለኛል። እሳቸውም ቀደም ሲል የሃገራችንን አርቲስቶች ሰብስበው በሚናገሩበት ወቅት እነ ማርቲን ሉተርን፣ እነ ማልኮልምን፣ እነ ቦብ ማርሌን እያነሱ ተምሳሌትነታቸውን ሲናገሩ የእነዚህ ሰዎች ተፅዕኖ ሊኖርባቸው እንደሚችል መገመት ችዬ ነበር።

ጠቅላይ ሚኒስትራችን ማንንም ምሳሌ ያድርጉ፣ ከማንም በጐ ነገርን ይማሩ በዚህ ጊዜ እያደረጉ ያሉት ነገር በብዙዎች ተቀባይነትን አግኝቷል። ውጤትም እያፈራ ይገኛል።

ታዲያ ዛሬ ደግሞ ብዕሬን ላነሳ የወደድከት የተሾሙ እለት የተሰማኝን እንደገለፅኩ ሁሉ አሁንም ከዚህ በኋላ ሊያደርጉት ይገባል የምለውን በኔ አመለካከት ለመግለፅ ፈልጌ ነው።

እናም በአሜሪካን ሃገር እ.ኤ.አ. ከ1945 እስከ 1975 የሃገሪቱን የሲቪል መብቶች እንቅስቃሴ (Civil Right Movement) የመሩትን እነ ማርቲን ሉተርና እነ ማልኮልምን እንደመሰሉ ሁሉ ከዚህ በኋላ ከ1960 እስከ 1968 የኢኮኖሚ ሪፎርም እና ታላቅ ማህበረሰብ ‘’ Great Society’’ እውን ለማድግ የለፋትን ፕሬዝዳንት ጆን ኤፍ ኬኔዲንና በሳቸው እግር የተተኩትን ሊንደን ጆንሰንን ቢመስሉ ተገቢ ይመስለኛል።

በ1963 ተወዳጁ ማርቲን ሉተር በዋሽንግተኑ ሰልፍ “March on Washington” ላይ “ህልም አለኝ” (I have a dream) የሚለውን ታላቅ ንግግሩን ካደረገ በኋላና የአሜሪካው ኮንግረስ በ1964 የሲቪል መብቶችን ህግ (Civil Rights Act) ካፀደቀ በኋላ እንዲሁም በ1960 ዓ.ም ጆን ኤፍ ኬኔዲ ከሪቻርድ ኒክሰን ጋር ዴሞክራሲያዊ በሆነ ምርጫ ተወዳድረው የኬኔዲን ወደ ስልጣን መምጣት ተከትሎ በሀገረ አሜሪካ በርካታ ለውጦችና ተስፋዎች መታየት ጀምረው ነበር።

በሰሜን አሜሪካ በዚያን ዘመን የተከሰቱ ነገሮች በሙሉ ከአሁኑ የሃገራችን ሁኔታ ጋር ፍጹም ተመሳሳይነት ነበራቸው ማለት ባይቻልም በተወሰነ መለኩ ልንማርባቸው የምንችላቸው ነገሮች በመኖሩ ባጭሩ መዳሰስ የሚያስፈልግ ይመስለኛል።

በወቅቱ በኢኮኖሚያዊና በማኀበራዊ ጉዳዩች ተሳትፎ ጥቂቶች ተጠቃሚ ሆነው ሌሎች የተገለሉበት፤ ፍትህ የተዛባበት ሁኔታ በስፋት ይታይ ነበር። በተለይም ጥቁር አፍሪካ አሜሪካውያን ከኢኮኖሚያዊና ከፖለቲካዊ እንቅስቃሴዎች የተገሉበትና ከፍተኛ በደል የሚደርስባቸው አግባብ ይስተዋል ነበር። ጥቂቶች የሰውን ጉልበት በተለይም የጥቁሮችን እየበዘበዙ ይከብሩ ስለነበር ብሶቱ ከፍተኛ ደረጃ ላይ ደርሶ ነበር። ጾታዊ እኩልነትም ባለመኖሩ ምክንያት ሴቶች የአደባባይ ትግል ጀምረውም ነበር።

በዚያን ጊዜ የነበረው የአሜሪካ የእኩልነትና የፍትህ እጦት በዋነኝነት ከስርዓትና ከሕግ ክፍተቶች ጋር ይያያዝ ስለነበር በአሁኑ ሰዓት ሃገራችን ውስጥ ካለው እኩል ተጠቃሚነትና የዴሞክራሲ እጦት ችግሮች ጋር ፍፁም የሆነ ተመሳሳይነት እንደሌለው እሙን ነው።

በዚያን ዘመን በአሜሪካ ነጮችና ጥቁሮችን፣ ወንዶችና ሴቶችን፣ ሀብታሞችና ደሃዎችን እኩል ለማረግ በ1964 ዓ.ም. የፀደቀው የሲቪል መብቶች ህግ እና ሌሎችን ህጐች አርቅቆ ማፅደቅ ተገቢ ነበር። ከዚህ አንፃር በኛ አገር በአሁኑ ሰዐት ብዙም በህግ ክፍተት ባናሳብብም በዚያን ዘመን በአሜሪካ ፖለቲካዊ፣ ማኀበራዊና ኢኮኖሚያዊ ለውጦችን ለማምጣት የተጠቀሙበትን ዘዴች መመልከተ ጠቃሚ ሊሆን ይችላል።

የምርጫ ህግ፣ የእስረኞች መብትና የፍትህ ስርዓት

በ1960ቹ በአሜሪካን ከተደረጉ ጠቃሚ እርምጃዎች በከፍተኛ ፍርድ ቤቱና በአቃቤ ህጉ የተወሰዱት ዋነኞቹ ናቸው። በወቅቱ ዋና አቃቤ ሕግ በነበሩት በኤርል ዋረን አማካኝነት የሲቪል መብቶችን እና ነፃነቶችን፣ የምርጫ ህጐችን እንዲሁም የግለሰቦችን መብቶች የተመለከቱ የህግ እርምጃዎችና ማቫሻያዎች ተወሰዱ። በወቅቱ በሀገሬው ህዝብ የዋረን ፍርድ ቤት “Warren Court” በመባል የሚታወቀው ተቋም በማኀበራዊ፣ ሀይማኖታዊና ፖለቲካዊ የሆኑና አጨቃጫቂ የነበሩ ጉዳዩችን ባደረገው ሪፎርም ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ እንዲፈቱ አድርጓል። ምርጫን በተመለከተም በተለይም ፍርድ ቤቱ “አንድ ሰው አንድ ድምፅ” የሚለውን ዐብይ ፍልስፍና አፅድቆ በሀገሪቱ የምርጫ ስርዓት እንዲሰራበት አድርጓል።”

ከዚህ አንፃር በአሁኑ ጊዜ የፖለቲካ ምህዳሩን ማስፋትና የፖለቲካ ኃይሎችን በስፋት ማሳተፍ ስለሚያስፈልግ በዚሁ ዘርፍ በተለይ የምርጫ ስርዓቱ አሳታፊና አመቺ እንዲሆን መስራት ያስፈልጋል።

በአሜሪካን ሃገር በዚያን ዘመን ማለትም በ1963 ዓ.ም. ፕሬዝዳንት ኬኔዲን የተኩት ጆንሰን በቀጣዩ ዓመት በ1964 ዓ.ም. በምርጫ መሳተፍና ማሸነፍ ይጠበቅባቸው ነበር። ጆንሰን ያሰቧቸውን ትላልቅ ዕቅዶች ለማሳካትና ዳር ለማድረስ ይችሉ ዘንድ ወደ ሥልጣን በመጡ አንድ ዓመት ጊዜ ውስጥ የሚደረገውን ምርጫ ማሸነፍ ነበረባቸዉ። እናም ተወዳዳሪያቸው የነበሩትን ባሪ ጎልድዋተርን በብልሃት አሸንፈው በድህነት ላይ የጀመሩትን ዘመቻ ለመቀጠል ችለው ነበር።

የጆንሰን መንግስት በአሁኑ ሰዓት በሀገራችን ትልቅ ርዕሰ ጉዳይ የሆነውን የእስረኞች ወይም የታራሚዎችና የተከሰሱ ሰዎችን መብት በተመለከተም ወሳኝ የሆኑ የህግ ማሻሻያዎች እንዲደረጉ በማድረግ የሃገሪቱ የዴሞክራሲያዊ ስርዓት ይበልጥ እንዲጠናከር አስችሏል።

ከዚህ አንፃር በሀገሪቱ የሚከሰስ ማንኛውም ሰው የመክፈል አቅም ቢኖረውም ባይኖረውም ጠበቃ የማግኘት መብት እንዲጠበቅለት የሚለውም ህግ በአሜሪካ ወጥቷል። በመሆኑም ማንኛውም በህግ ጥላ ስር ያለ ሰው ይህ መብቱ ሳይነገረው በፀጥታ ኃይሎች የተሰበሰበበት ማንኛውም ማስረጃ ዋጋ እንደማይኖረውም ታወጀ።

በዚያን ዘመን ከተለያዩ ህዝባዊ አመፆችና የመብት ትግሎች ወጥታ የተረጋጋች አሜሪካን ለመገንባት የተደረገው የፍትህ ስርዓት እና የዳኝነት ነፃነት ማሻሻያ ወሳኝ ሚና እንደነበረው ማስተዋሉ ለሁላችንም እንደ አንድ ትምህርት የሚወሰድ ይመስለኛል።

በተመሳሳይም ጠቅላይ ሚኒስትር ዐብይ አህመድ በአጭር ጊዜ ውስጥ የምርጫ ውድድር የሚጠብቃቸው ከመሆኑም በላይ በአጠቃላይ ለፖለቲካ ኃይሎች አመቺ የፖለቲካ ምህዳር እንዲፈጠር መስራት ይኖርባቸዋል። ለዚህም ከምርጫ ህጉ እስከ ህገ-መንግስታዊ ማሻሻያ ማድረግ ሊያስፈልግ ይችል ይሆናል።

“ታላቅ ማኀበረሰብ” የመፍጠር ሥራዎች

በአሜሪካ በ1963 ዓ.ም ኘሬዚዳንት ጆን ኤፍ ኬኔዲ ወደ ዳላስ ቴክሳስ ግዛት በተጓዙበት ወቅት ሊ ሃርቬይ ኦስዋልድ በተባለ ግለሰብ ከተገደሉ በኋላ በእግራቸው የተተኩት ምክትል ኘሬዝዳንታቸው ጆንሰን የህዝቡን ህይወት ለመለወጥ ከፍተኛ ዘመቻ አድርገዋል። ጆንሰን በተለይ “ታላቅ ማኀበረሰብ” መፍጠር የሚል ዘመቻቸው በሃገሪቱ ታሪክ እስካሁን የሚታወስ ታላቅ ተግባር ነበር። ቀደም ሲል በኘሬዝዳንት ኬኔዲ የተጀመሩ የሲቪል መብቶች እንቅስቃሴዎችና የኢኮኖሚ ማሻሻያ ስራዎችን፣ ጠንካራ ሰራዊት የመገንባት እና በቀዝቃዛዉ ጦርነት (Cold War) አሸናፊ የመሆንን ኃላፊነት የወሰዱት ጆንሰን በራሳቸውም በኩል ያለምንም ቅድመ ሁኔታ በድህነት ላይ ጦርነት “war on poverty” አዋጅ አውጥተው እንዲጸድቅ አስደርገው ለሀገራቸው ሕዝብ “It is time to declare an unconditional war on poverty” ሲሉ በድህነት ላይ ከፍተኛ ጦርነት መታወጁን አሰረዱ። ከምንም ነገር በላይ ድህነትን ለመዋጋት ቆርጠው መነሳታቸውን ግልጽ አደረጉ።

ከዚህ ጋር በተያያዘ እ.አ.አ በማርች 15 ቀን 1965 ዓ.ም በሃገራቸው ኮንግረስ ፊት ቀርበው የተናገሩት የሚታወስ ነው።

‘’I do not want to be the president who built empires, or sought grandeur or extended dominion. I want to be the presidentwho educated young children… who helped to feed the hungry… who helped the poor to find their own way….’’

“እኔ ኢምፓየሮችን የሚገነባ፣ ወይም ታላቅና የተስፋፋ ሃገርን የሚያልም ኘሬዝዳንት መሆን አልፈልግም፣ እኔ መሆን የምፈልገው ወጣቶችን የሚያስተምር፣ የተራቡትን የሚያበላ እና ድሆች ከችግር የሚላቀቁበትን መንገድ የሚያሳይ ኘሬዝዳንት መሆን ነው የምፈልገው” በማለት ፍላጐታቸውን ገለጹ።

ፕሬዝዳንት ጆንሰን ፍላጎታቸውን በመግለጽ ብቻ ሳይወሰኑ በርካታ የሪፎርም እርምጃዎችም እንዲካሄዱ አስቻሉ።

በተለይም አሁን በሃገራችን ትኩረት ከተሰጣቸዉ እንደ ኢንዱስትሪና የማምረቻ ተቋማትን ማዘመንና የግብርና ስራን ከማሻሻልን ባሻገር ህብረተሰቡን ለማሳደግና ድህነትን ለማጥፋት የሚጠቅሙ ስራዎች በመላው ሃገሪቱ እንዲሰሩ አደረጉ። ከእነዚህም ዋነኞቹ ስፋት ያለው የአአካባቢ ጥበቃ ማድረግና የሸማቾችን መብት ማረጋገጥ፣ የጤና ኢንሹራንስን መስጠት፣ የትምህርት አገልግሎት እንዲሻሻል፣ የስደተኞች ፖሊሲ እንዲረቅ፣ የበጎ ፈቃደኝነት እንዲስፋፋ መስራት እና ሌሎች ተጀምረው የነበሩ ማኀበራዊ ስራዎች እንዲከናወኑ ማድረግ ነበር።

በጎ ፈቃደኝነት የወጣቶች ሥራ ፈጠራ

በጎፈቃደኝነትሰዎችያለምንምክፍያበሀገርፍቅርስሜትተነሳስተውበአካልናበአእምሮወገኖቻችንን የምያገለግሉበት መንገድነው።

በጎፈቃደኞችበሚሰጡት የነጻ ማህበራዊናኢኮኖሚያዊአገልግሎትእርካታንየሚያጐናፅፉሲሆን፣ህብረተሰቡደግሞከአገልግሎቱየሚያገኛቸውጥቅሞችዘርፈብዙገጽታአላቸው። በኢትዮጵያበጎፈቃደኝነትየረጅምጊዘታሪክያለውናሰዎችለሰዎችባላቸውቀናልቦናየሚያካሂዱትየመደጋገፍሂደትነው።በጎፈቃደኝነት አካባቢንናሀገርንበማሻሻልረገድየራሱአዎንታዊሚናአለው።

በመሆኑም የዩኒቨርሲቲ፣የኮሌጆች፣የቴክኒክናሙያተቋማት፣እንዲሁምየሁለተኛናየመሰናዶትምህርትተማሪዎችን እንዲሁም ሌሎችበገጠርምሆነበከተማየሚገኙበጎፈቃደኛወጣቶችምበሚሳተፉበትመልኩ ቢሰራ ዜጎች በሀገር ግንባታ ሂደት የበኩላቸዉን መወጣትይችላሉ። ጎን ለጎንም የተጀመሩት የወጣቶች ስራ ፈጠራ ተግባራት ተጠናክረዉ እንዲቀጥሉ ቢደረግም ይበልጥ ዉጤታማ መሆን ይችላል

ከዚህ አንጻር አሜሪካንን ጨምሮ በርካታ ሀገራት ወጣቶችን ለማነቃቃትና ሀገራቸዉን ለመገንባት እንዲሁም ለወጣቶች ስራ ፈጠራ የተጠቀሙበትና ዉጤታማ የሆኑበት ስለሆነ እኛም በጎፈቃደኝነትን በስፋት ልንሰራበት ይገባል

የአካባቢ ጥበቃና የሸማቾች መብት

የጆንሰን “ታላቅ ማኀበረሰብ” የመፍጠር መርሃ-ግብር በዋናነት አጠቃላይ የአሜሪካ ህዝብ ኑሮ እንዲሻሻል ያለመ ሲሆን ይህንንም ለማስቻል ከፍተኛ የንቃተ ህሊና ሥራ እንዲሰራ ተደርጓል። በተለይም በዚያ ዘመን (በ1960ቹ) በሀገሪቱ የአካባቢ ጥበቃና የሸማቾች መብትን የተመለከቱ ምርጥ ምርጥ መፅሐፍት ታትመው ለገበያ እንዲቀርቡ መደረጉ የራሱ አስተዋፅኦ እንደነበረው ይነገራል።

ለምሳሌም በወቅቱ በራቼል ካርሰን “Silent spring” (1962) በሚል ርዕስ የወጣው መፅሐፍ የኬሚካል ማዳበሪያና ፀረ-ተባይ እንዴት ሃገሩን እየበከለ እና ሸማቾች ላይ ተጽዕኖ እየፈጠረ እንዳለ ግልጽ ያደረገበት ሁኔታ እና በራልፍ ናዴር የተጻፈዉና “Unsafe at Any Speed” (1965) የተሰኘው መፅሐፍ የአውቶሞቲቪ ወይም የመኪና መጓጓዣው ኢንዱስትሪ በብክለት እንዴት ህዝቡን እየጐዳው እንዳለ የተገለፀበት ሥራ በሃገሪቱ የህግ ማዕቀፍ ውስጥ ለውጥ ማምጣት ችሎ ነበር።

ከዚሁ ጋር በተያያዘም ከሀገሪቱ የንፁህ ውሃ አቅርቦት እና በትራፊክ ስነ ሥርዓት ጋር ዙሪያ “The Water Quality Act (1965)” “The Clean Water Restoration Act (1966)” እንዲሁም “ The National Traffic and Motor Vehicle Safety Act (1966)” የተሰኙ አዋጆች መዉጣታቸዉ በዘርፋ ከፍተኛ እድገት እንዲመዘገብ አግዟል። ከዚህ አንፃር በተለይ በሀገራችን ጥቅም ላይ የዋሉ መኪኖች ወደ ሀገር ውስጥ እየገቡ የሚፈጥሩት ችግርና በጣም ያረጁ መኪኖችና በሥራ ያሉበት ሁኔታ በሰውና በአካባቢ ደህንነት ላይ የሚያመጣው ተፅእኖ በቅጡ ያመላከታል። ለዚህም ተገቢ ምላሽ መስጠት ያሻል።

የትምህርት ጥራት

በጆንሰን “ታላቅ ማኀበረሰብ” የመፍጠር ሥራ ውስጥ ሌላ ትልቅ ትኩረት የተሰጠው ለትምህርት ጥራት ነበር። በተለይም በአሜሪካ በዚያን ዘመን ድህነትን ለማስወገድና የማኀበረሰቡን ኑሮ ለማሻሻል ያስችላል የተባለው የ1965ቱ የመጀመሪያና የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ድጋፍ አዋጅ መውጣቱ ከፍተኛ ጠቀሜታ እንደነበረው ይታመናል። ይህ “Elementary and Secondary Education Act” የተባለው የህግ ማዕቀፍ ዝቅተኛ የኑሮ ደረጃ ላይ ያሉ ዜጐችን ጥራት ያለው ትምህርት እንዲያገኙ አስችሏል። በዚህም ኑሮአቸው እንዲቀየር ተደርጓል። ይህን አዋጅ ተከትሎም የፌደራል መንግስቱ በሀገሪቱ ላሉ በጣም በኑሮ ዝቅተኛ ለነበሩ ማኀበረሰቦች የተሟላ የትምህርት ቤቶች፣ ላይብረሪዎች፣ የቋንቋ ላቦራቶሪዎች እና ሌሎች የትምህርት አገልግሎቶች እንዲያገኙ ከፍተኛ ገንዘብ እንዲመደብ አስችሎ ነበር። በዚህም ሃገሪቱ የዜጐቿን የኑሮ ሁኔታ እንዲሻሻል በር ከፋች የሆነ ተግባር መፈጸም ችላ እንደነበር ይታያል።

የጤና ኢንሹራንስ

ፕሬዝዳንት ጆንሰን የማኀበረሰቡን የጤናና አጠቃላይ ደህንነት ለመጠበቅ ያደረጉት ሌላኛው ነገር ህብረተሰቡ የጤና መድህን ሽፋን እንዲኖረው ማድረግ ነበር። ይህም ጤነኛና ምርታማ ማኀበረሰብ እንዲፈጠርና አጠቃላይ ለውጥ እንዲመጣ በሚል ይህ “ታላቅ ማኀበረሰብ” የመፍጠር ራዕይ አካል የነበረው መርሃ ግብር በተለይ አዛውንቶችንና አካል ጉዳተኞችን ተጠቃሚ ያደረገ ነበር።

አሁን አሁን በአገራችን የተጀመሩ መሰል የማኀበራዊ ደህንነት ተግባራት በተለይ ሙሉ ጊዜውን ምርታማነት ላይ ሊያውል የሚችለውን የወጣቱን ክፍልም በተዘዋዋሪ ያግዛል ተብሎ ስለሚታይ መጠናከር ይኖርበታል። በኛ ሃገር ማኀበራዊና ቤተሰባዊ ግንኙነቱ ጠንካራ በመሆኑ ብዙ ወጣትና አምራች ሃይል የሆኑ አዛውንትና አካል ጉዳተኞችን በጉልበትም በገንዘብም በመደገፍ ይሳተፋሉ። መንግስት ይህንን ጫና መካፈሉ ፋይዳው ከፍ ያለ ይሆናል።

ከላይ የተጠቀሱት ቁልፍ ተግባርት የጆንሰንን አስተዳደር “ታላቅ ማኀበረሰብ” ለማሳካት እንዳስቻሉ ሁሉ በኛም ሃገር በአሁኑ ወቅት በጠ/ሚ ዐብይ አህመድ ለሚመራው መንግስታችን ሙሉ በሙሉ በወቅቱ በአሜሪካ የተሰሩ ሥራዎች እዚህም ይሰራሉ ባይባልም አቅጣጫዎችን በማመላከትና ምሳሌ በመሆን ያገለግላሉ የሚል እምነት አለኝ።

ዳግም አሰፋ /www.abyssinialaw.com/

 


በምርመራ ወቅት በፖሊስ ጣቢያ የተሰጠ የምስክሮች ቃል በፍ/ቤት ያለው ተቀባይነት፤ ሕጉ፣ ትግበራው እና የሰበር ችሎት አቋም

 

አንድ ወንጀል ስለመፈጸሙ እና ድርጊቱን ፈጽሟል ተብሎ የተጠረጠረው ሰው የድርጊቱ ፈጻሚ ስለመሆኑ ፖሊስ ምርመራውን በሚያከናውንበት ጊዜ ከሚያጣራባቸውና ከሚያረጋግጥባቸው የማስረጃ ዓይነቶች መካከል አንዱ የሰው ምስክሮች ናቸው። ይህን መሰረት በማድረግ የዚህ ጹሁፍ ዓላማ የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145ን ህጉን፣ በፍ/ቤት ትግበራ ያለውን የህጉን ትርጉም እና የሰበር ችሎት የህግ ትርጉም አቋምን ከተከሳሽ መብት አኳያ በማመዛዘን ያስዳስሳል።

 

የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145


በፖሊስ ምርመራ የተሰጠ ቃል በማስረጃነት ሊቀርብ ስለመቻሉ


(1) ዐቃቤ-ህጉ ወይም ተከሳሹ ሲያመለክት በፖሊስ ምርመራ ጊዜ የተሰጠውን የምስክርነት ቃል ፍርድ ቤቱ ሊመለከተው ይችላል።


(2) ከዚህ በኋላ ለትክክለኛ ፍርድ አሰጣጥ የሚጠቅም መስሎ ከታየው የዚህ ቃል ግልባጭ ለተከሳሹ እንዲደርሰው አድርጎ በዚህ መሰረት ምስክሩ የሰጠውን ቃል ለማስተባበል ይቻላል።


የአንቀጹ ርእስ እንደሚያስረዳው በፖሊስ ምርመራ የተሰጠ የምስክርነት ቃል በፍ/ቤት እንደ ማስረጃ ተደርጎ ሊወሰድ የሚቻል ስለመሆኑ በግልጽ ያስቀመጠና ጥያቄ የማያስነሳ ጉዳይ ቢሆንም መቼና በምን ዓይነት ሁኔታ ነው ይህ በምርመራ ወቅት የተሰጠ የምስክርነት ቃል በፍ/ቤት ተቀባይነት የሚኖረው የሚለውን በተመለከተ ግን ህጉ የገለጸው ነገር ባለመኖሩ ይህ አንቀጽ ለትርጉም ክፍትና እስካሁን ድረስ ገዢ የሆነ ትርጉም ያላገኘ አከራካሪ ጉዳይ ስለመሆኑ እንደሚከተለው አስረዳለሁ።

 

1. የሕጉ ትርጉም


በፖሊስ ምርመራ ወቅት የተሰጠ የምስክሮች ቃልን እንደ ማስረጃ ፍ/ቤት ሊቀበለው የሚችልበት ሁኔታዎችን በምንፈትሽበት ጊዜ ሁኔታዎቹ በተለይ የተከሳሹን መብት ከመጠበቅ አኳያ ያሉትን መሰረታዊ መብቶች በጠበቀና ባከበረ መንገድ ሊተረጎሙ የሚገባ መሆን አለበት። እነዚህም ሊከበሩ የሚገባቸው የተከሳሹ መሰረታዊ መብቶች፡-


· አንደኛ ህገ-መንግስታዊ ነው። ይህም ስለመሆኑ ማንኛዉም በወንጀል የተከሰሰ ሰው ያሉትን መብቶች አስመልክቶ በህገ-መንግስቱ አ.ቁ 20 ላይ የተዘረዘረ ሲሆን ከያዝነው ጉዳይ አኳያ ጠቃሚ የሚሆነው ንዑስ ቁ.4 “የቀረበባቸውን ማናቸውንም ማስረጃ የመመልከት፣ የቀረቡባቸውን ምስክሮች የመጠየቅ…”መብት ያለው ስለመሆኑ ተመልክቷል። ይህንን የህገ-መንግስት ድንጋጌ በተመለከተ ብዙ ጊዜ በፍ/ቤት ክርክር የተነሳበት በመሆኑ (በእርግጥ ክርክር የተነሳው በሽብር እና በሙስና በተጠረጠሩ ተከሳሾች ላይ ሲሆን ምክንያቱም ዐቃቤ-ህግ ያቀረበውን ክስ ላይ አለኝ ያላቸውን ምስክሮች ለደህንነታቸው ሲባል በሚል ምክንያት ስም ዝርዝር ባለማስፈሩ የተነሳ ነው) ህገ-መንግስት ጉዳይ ላይ የሚነሱ ቅሬታዎችን የማየትና ትርጉም የመስጠት ብቸኛው ባለስልጣን የሆነው የፌዴሬሽን ምክር ቤት የተረጎመው ይህ አንቀጽ ተከሳሾች የቀረቡባቸውን ምስክሮች አስመልክቶ ያላቸው ህገ-መንግስታዊ መብት የመጠየቅ (cross-examine) ማድረግ ብቻ ስለመሆኑ አስረድቷል። የተከሳሾች ይህ የመጠየቅ መብት የሚከበረው ደግሞ ምስክሮቹ ቃላቸውን የሰጡት ተከሳሾች የመጠየቅ መብታቸው በሚከበርላቸው ፍርድ ለመስጠት በተቋቋሙ ተቋም ውስጥ የሆነ እንደሆነ ብቻ ነው። ነገር ግን በፖሊስ በምርመራ ወቅት ምስክሮች ቃላቸውን ሲሰጡ ተጠርጣሪዎቹ የመገኘትም ሆነ የመጠየቅ መብት የላቸውም ስለዚህ የወ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145 ልዩ ሁኔታዎች ሲተረጎሙ ይህን የተከሳሽ ህገ-መንግስታዊ የመጠየቅ መብት ያከበረ መሆን አለበት።


· በሁለተኛ ሰብአዊ መብቱ  ሲሆን ይህም ስለመሆኑ ኢትዮጵያ በህገ መንግስቱ ቁጥር 13(2) ላይ ባጸደቀቻቸው ዓለም አቀፍ የሰብአዊ መብቶች (UDHR) አ.ቁ 10 እና 11 ላይ እንዲሁም ዓለም አቀፍ የፖለቲካ እና ሲቪል መብቶች የቃል-ኪዳን ሰነዶች (ICCPR) አ.ቁ 14 እና 16 ላይ በዝርዝር የተከሰሱ ሰዎችን የመሰማት እና የሚቀርባቸውን ምስክሮች የማወቅና የመጠየቅ መብት እንዳላቸው ተዘርዝሮል።


· በሶስተኛ ደረጃ የምስክሮች ግዴታ ነው። አንድ በምስክርነት የተጠራ ሰው የሚሰጠው ቃል እንደ ማስረጃ ለመቆጠር ከሚያስፈልጉት ቅድሚያ ሁኔታዎች ውስጥ አንዱና ዋነኛው ምስክሮቹ እውነቱን ለመናገር ወይም ለማረጋገጥ መማል ያለባቸው መሆኑ ነው (የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 136(2))። በመሆኑም በፖሊስ ምርመራ ወቅት ምስክሮች ቃላቸውን ከመስጠታቸው በፊት የሚሰጡት ቃል እውነት ስለመሆኑ የሚምሉበት ሁኔታ የሌለ በመሆኑ ፍ/ቤቶች ያለ ቃለ-መሀላ የተሰጠን የምስክርነት ቃል ሊቀበሉ የማይገባ ስለሆነ የወ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145 ይህን መሰረታዊ የወንጀል ክስ-ስነስርዓት ሂደት ከግምት ያስገባ መሆን አለበት።


 ስለሆነም የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145ን በመተርጎም በምርመራ ወቅት በፖሊስ የተሰጠን የምስክርነት ቃል ፍ/ቤቶች ሲቀበሉ እንደ ማነጻጸሪያ ማዕቀፍ (as reference frame) ከላይ የተዘረዘሩትን የተከሳሹን መሰረታዊ መብቶችና ስነ-ስርዓታዊ የምስክር ግዴታን ባከበረ መልኩ መሆን አለበት። ከዚህ በመነሳት ህጉ ተፈጻሚነት ሊኖረው እና ሊተገበረው የሚገባበት ሁኔታ በተመለከተ ብ/ጀነራል ታጠቅ ታደሰ “የማስረጃ ህግ መሰረተ ሀሳቦች” (ገጽ.182) በሚለው መጽሀፋቸው፣ ስሜነህ ኪሮስ “Criminal Procedure Law፡ Principles ,Rules and Practice”pp.383 እና ቸርነት ሆርዶፋ እና ስሜነህ ኪሮስ በአንድነት በጻፍቱ “የወንጀል ምርመራ፣የክርክር አመራርና ቅጣት አወሳሰን” ገጽ 189 ላይ የገለጹት ሁኔታ አንድ እና ብቸኛ ሲሆን ሲሆን ይህም ዐቃቤ-ህጉ ያቀረበው ምስክሩ አስጠቂ (hostile witness) በሚሆንበት ጊዜ ነው።


ይህ ሁኔታ በእርግጥ የሁሉም ጠበቃም ሆነ ዐቃቤ-ህግ ስጋት ሲሆን በዚህም ለመምህሩ የተገጠመው ተቀይሮ


“አወይ የጠበቃ/ዐ.ህግ አባዜ
የምስክር አስጠቂ በገጠመው ጊዜ”
የሚያስብል ነው።


በመሆኑም ዐቃቤ-ህግ ምስክሩ በፖሊስ ምርመራ ወቅት የሰጠውን ቃል በመቀየር አስጠቂ በሚሆንበት ጊዜ የምርመራውን መዝገብ በማቅረብ መሪ ጥያቄ ለመጠየቅ የሚያስችለውን መብት እንዲያገኝ ዐቃቤ-ህጉን እንዲያስችለው ነው። ይህ ካልሆነ ግን ዐቃቤ-ህጉ በምንም ዓይነት ሁኔታ አስጠቂ የሆነበት ምስክሩን መሪ ጥያቄ መጠየቅ አይችልም። ነገር ግን ጉዳዩ ሙስናን በተመለከተ የቀረበ ክስ ከሆነ ዐቃቤ-ህጉ በምርመራ ወቅት ለፖሊስ የተሰጠውን የምስክርነት ቃል ማቅረብ ሳያስፈልገው መሪ ጥያቄ ማቅረብ እንደሚችል የተሻሻለው የጸረ-ሙስና ልዩ የስነ-ስርዓትና የማስረጃ ህግ አዋጅ ቁ.434/1997 አንቀጽ 41 ይደነግጋል።


በተጨማሪም ከሁሉ በላይ ሊሰመርበት የሚገባው ፍ/ቤቶች ምስክር አስጠቂ ስለሆነ ብቻ ሳይሆን በወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145(2) መሰረት የምርመራው ቃል መቅረቡ ለፍትህ አሰጣጥ ጠቃሚ የሆነ እንደሆነ ብቻ ነው የተሰጠውን ቃል ለማየት መፍቀድ ያለባቸው።

 

2. በፍ/ቤቶች ያለውን ትግበራ


በፍ/ቤቶች ያለውን የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145 አተረጓጓም አስመልክቶ ከላይ በዘረዘርኳቸው መጽሀፍ ላይ የተገለጹትን ትግበራዎች እንድታነቧቸው እየጋበዝኩ ጸሀፊውን በቀጥታ በገጠመውና ለዚህ ጽሁፍ ምክንያት የሆነውን አጋጣሚ እንዲህ ይገልጻል።


ተከሳሹ የወንጀል ህግ አ.ቁ በመተላለፍ በአስገድዶ መድፈር ወንጀል የተከሰሰ ሲሆን የግል ተበዳይ ለፖሊስ በምርመራ ወቅት የምስክርነት ቃላቸውን ከሰጡ በኋላ ለተወሰነ ጊዜ ከሀገር ውጪ ይወጣሉ።በዚህም ምክንያት በፍ/ቤት ቃላቸውን እንዲሰጡ ሲፈለጉ ሊገኙ ባለመቻላቸው ዐቃቤ-ህግ ምስክሩ ከሀገር ውጪ መሆናቸውን ከኢምግሬሽንና ዜግነት ጉዳይ መምሪያ ማረጋገጫ በማቅረብ በፖሊስ የሰጡት ቃል በማስረጃነት እንዲያያዝለት በወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145 መሰረት ባቀረበው አቤቱታ መሰረት ፍ/ቤቱ ጥያቄውን ተቀብሎ በምርመራ ወቅት የተሰጠውን የምስክርነት ቃል በማስረጃነት አያይዞ ተከሳሽ ላይ የሶስት ዓመት እስራት ፍርድ ሰጥቶበታል።


በወቅቱ የወ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145 ሊተረጎምበት የሚገባበት ሁኔታ የምስክር በሀገር ውስጥ ያለመገኘት ሁኔታ አይደለም በማለት ለቀረበው መከራከርያ በዐቃቤ-ህግ የቀረበው እና በፍ/ቤቱ ተቀባይት ያገኘው የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 144(1) በመጥቀስ ምስክሩ በኢትዮጵያ ግዛት ውስጥ አለመኖሩ አንድ ምክንያት በመሆን ምስክሩ ለፍ/ቤቱ ተገኝቶ ቃሉን ባልሰጠበት ጊዜ ቀድሞ የሰጠው ቃል እንደ ማስረጃ ሊወሰድበት የሚችልበት ሁኔታ ስለመሆኑ ተጠቅሷል። እንደዚሁም እነዚህ በወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 144 ላይ የተጠቀሱት ሁኔታዎች ከወ/መ/ስ/ስ/ቁ 145 ጋር በአንድ ምዕራፍ ስር የሚወድቁ በመሆኑ ተደጋግፈው ሊተረጎሙ ይገባል በማለት በማቅረቡ ነው።


ነገር ግን የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 144 በቀዳሚ አድራጊ ፍ/ቤት ምስክሮች የሰጡትን ቃልን በሚመለከት ሲሆን በዚህ ሁኔታ የምስክርነት ቃል ሲሰጥ ተጠርጣሪው ምስክሮቹን የመጠየቅ መብቱ በተረጋገጠበት ሁኔታ የሚፈጸምና ምስክሩም መሀላ በመፈጸም ፍርድ ለመስጠት በህግ በተቋቋመ ተቋም የሚሰጠው ቃል ነው። በመሆኑም በቀዳሚ አድራጊ ፍ/ቤት የሚሰጡን ቃሎች በማስረጃነት ለመቀበል የሚቀርቡ ሁኔታዎችን ፍጹም ተከሳሹ በሌለበት፣ የመጠየቅ መብቱ ባልተከበረበት እና ምስክሮቹ መሀላ ባልፈጸሙበት ሁኔታ በፖሊስ ምርመራ የሚሰጡት የምስክርነት ቃል እንደ ማስረጃ በፍ/ቤት ለመውሰድ ተመሳሳይ ሁኔታዎችን መመዘኛ ማድረግ ትልቅ ስህተት ነው።
በእርግጥ ይህን የመሰለ ነጠላ ጉዳይን በመያዝ በፍ/ቤቶች ያለው የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145 ትግበራ ይህን ይመስላል ማለት ሎጂኩ እንደሚለው Hasty Generalization ሲሆን የጸሀፊው ዓላማ ግን የገጠመውን በማካፈልና ከአንባቢው የዕውቀትና የሀሳብ ግብአት ማግኘት ነው። ስለሆነም አንባቢዎች የገጠማቸውን እንዲያካፍሉን በማድረግ ስለትግበራው የተሻለ እይታ እንዲኖረን እንዲያስችለን ነው።

3. የፌ/ሰ/ሰ/ችሎት አቋም


የፌ/ሰ/ሰ/ችሎት የሚሰጠው ውሳኔ በሀገራችን ባሉ ፍርድን ለመስጠት በተቋቋሙ ፍርድ ቤቶች ሁሉ አስገዳጅነት ያለው የህግ ትርጉም እንዲሆን ያስፈለገበት ዋና ዓላማዎች፡-
  1ኛ/ ፍ/ቤቶች እራሳቸውን በራሳቸው ለመቆጣጠር እንዲችሉ፣
  2ኛ/ መሰረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ፍርድ ጸንቶ እንዳይቆይ ለማድረግ እና
  3ኛ/ ተመሳሳይ ጉዳዮች በተመሳሳይ ሁኔታ እንዲተረጎሙ ወይም ወጥነት ያለው ፍትህን በመዘርጋት ተገልጋዩ በፍ/ቤት ላይ ታማኝነት እንዲኖረው መሆኑን አንጋፋው አቶ ዩሀንስ ኅሩይን ጠቅሰው አቶ ዮሴፍ አዕምሮ “The Cassation Question in Ethiopia” በሚለዉ ጆርናል ላይ ላይ ‘በኢትዮጵያ የሰበር ስርዓት የመጨረሻ ውሳኔ ምንነት’ በሚል ርዕስ ባቀረቡት ጽሁፍ ላይ በደንብ ያስረዳሉ።


 ነገር ግን ችሎቱ በመ.ቁ 111498 (ቅጽ 19) ላይ በሰጠው ውሳኔ ምንም እንኳ ችሎቱ የያዘው ጭብጥና ውሳኔ የሰጠበት ጉዳይ የወ/መ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 136/4/ እና 143 እንዲሁም 194/1/ ድንጋጌዎች ይዘትና መንፈስ ውጪ ፍርድ ቤት ወይም ዳኛው የቀረበለትን ጉዳይ በተመለከተ ማስረጃ ለመፈለግ የግሉን ምርመራና የምርመራ ስራ ለማድረግ የሚችልበት የዳኝነት አሰጣጥ ስርአት ስላለመኖሩ ቢሆንም በውሳኔ ሀተታ የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145 ትርጉምና የተፈጻሚነት ሁኔታዎች በተመለከተ ወጥነት ያለው ለስር ፍ/ቤቶችም ሆነ ለተገልጋዩ የሚረዳ ትርጉም ከመስጠት በመቆጠብ ነገር ግን “በወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 145 ላይ አንድ ምስክር በፖሊስ ምርመራ ወቅት የሰጠው ቃል ዓቃቤ ሕግ ወይም ተከሳሹ ባመለከተ ጊዜ የተሰጠውን ምስክርነት ፍርድ ቤቱ ሊመለከተው እንደሚችል የተደነገገ ቢሆንም የዚህ ድንጋጌ መሰረታዊ አላማም በምርምራ ጊዜ ተሰጠ የተባለውን የምስክርነት ቃል በፍርድ ቤት ምስክሩ ቀርቦ ቢለውጠው ይኼው ምስክርነት እንዲቃናና ፍርድ ቤት ለያዘው ክስ ሁልጊዜ ከብደት እንዲሰጠው ለማድረግ ነው ተብሎ አይታሰብም።”


በማለት ከላይ የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145 ተፈጻሚነት አስጠቂ ምስክር ባገጠመ ጊዜ ብቻ ሲሆን ዓላመውም መሪ ጥያቄ በመጠየቅ ምስክሩ ቀድሞ የሰጠውን የምስክረነት ቃል በማስረጃነት በማቅረብ ነገሩን ለማስተባበል ነው የሚለውን ዕይታና ጸሀፊውም የሚያምንበትን የህግ ትርጉም ሰበር ሰሚው ችሎት ውድቅ በማድረግ አቋም የያዘ ቢሆንም የአቋሙን አቅጣጫ ግን ምንም ያላመላከተን በመሆኑ ችሎቱ ከተቋቃመለት ወጥ የሆነ ፍትህ መዘርጋት ዓላማ ጥሶ በባለሙያው ዘንድ ትልቅ ብዥታን ፈጥሯል። ይህም ሊታረም ይገባል።

 

ማጠቃለያ


ማንም ሰው በፍ/ቤት የጥፋተኝነት ውሳኔ እስካልተሰጠበት ድረስ ነጻ ሀኖ የመገመት መብት ህገ-መንግስታዊ በመሆኑ ፍ/ቤቶች የተከሳሹን መሰረታዊ መብቶች ሳይሸራረፍ እንዲከበሩ መቆጣጠር አንዱና ዋነኛው ኃላፊነታቸው ነው። ነገር ግን የፌ/ሰ/ሰ/ች ከዚህ አቋም ፈቀቅ ባለሁኔታ ከፍርድ ቤት ውጪ የተሰጠን የምስክርነት ቃል በፍ/ቤት ተቀባይነት እንዲኖረው በሚስችል መልኩ በር በመክፈት በተከሳሾች ላይ የፖሊስ የምርመራ መዝገብ ብቻ እየታየ በቅጣት ከቀላል እስር እስከ ሞት ሊያስቀጡ በሚያስችሉ ድርጊቶች ውሳኔ እንዲሰጥ የሚያበረታታ የህግ ትርጉም አቋም መያዝ የፍ/ቤትን መአዘን ድንጋይ ማንሸራተት ነው።


ስለሆነም ለማጠቃለል በፖሊስ በምርመራ ወቅት የተሰጠ የምስክርነት ቃል ምስክሩ በምንም ዓይነት ሁኔታ ላይ ቢሆንም የምስክርነቱን ቃል በፍ/ቤት ተቀባይነት ሊኖረው አይገባም።


ተከሳሹ የምርመራ መዝገቡን የማየት መብት አለው

 

ከተፈሪ ብዙአየሁ ዶርሲስ (ዶ/ር)

…ካለፈዉ የቀጠለ

ባለፈዉ ሳምንት በአዲሱ አመራር እየተተገበረ ያለዉ የአፍሪካ ቀንድ ሃገራትን የማቀፍ እንቅስቃሴ በማድነቅ ‹የኢትዮጵያ ፖለቲካ ለአፍሪካ ቀንድ ቀጠና እጅግ ወሳኝ ነው› በማለት ምክንያቱን ለማስቅመጥ ሞክሬአለሁኝ። እንዲያዉም ለሌሎች የአፍሪካ ቀንድ ህዝቦች ጋር እንደየጉርብትናቸው ከህዝብ አሰፋፈር እና ከመልክኣ-ምድር አቀማመጥ አንጻር ኢትዮጵያ የምትባል ሀገር እምብርት መሆኗን በማዉሳት አንዳንድ ትንታኔዎችን ለመስጠት ሙከራ አድርጌ ነበር።

በተጨማሪም ከእነዚህ ጎረቤት ሀገራት ጋራ ኢትዮጵያ የሚኖራት መስተጋብር ለህልውናዋ ወሳኝ ባይሆኑም እንኳን በስኬትዋም ሆነ ውድቀትዋ ውስጥ ጉልህ ድርሻ ስለሚኖራቸዉ የትላንት ማንነታቸውን እና የዛሬ ፍላጎታቸውን መለየት ለዛሬይቷ ብቻም ሳይሆን ለነገዋ ኢትዮጵያም እድገትም ሆነ ዉድቅት ወሳኝ ነው። ለዚህም ነዉ ኢትዮጵያ ለራስዋ ስትል እነርሱን የማቀፍ ስራ መስራትዋ የግድነው ብዬ ወደ ሌሎች ጉዳይ ያመራሁት።

የዛሬ ሳምንት ከተነሱት አስራ ሶስት ነጥቦች ዉስጥ ሁለቱን ጭብጦች በመንተራስ የኢትዮ-ኤርትራ ግንኙነቶች እጣ ፈንታን ለመዳሰስ እሞክራለሁ።

የአፍሪካ ቀንድ ፖለቲካ ዘርፈ-ብዙ እንደሆነ እና ብዙ አካላትን የሚያካትት ቢሆንም ከቅርብ ጊዜ ወዲህ እየተከሰተ ያለዉ የትላንት ቁመናን ይዞ ብቅ እንዳላለ ይታወቃል። ምክንያቱም የትላንቱ ግንኙነት የአንድ ሀገር ጥቅምን የበላይነት ለማምጣት ተንተርሶ የሚመጣ ግንኙነት ወይንም በቅኝ ገዥዎቻቸዉ ስዉር ፍላጎት የሚመነጭ ግንኙነት አልያም በአካባቢዉ ላይ ጥቅም ኖሮአቸዉ ጫና ለመፍጠር በሚያንዣብቡት አካላት ተፅዕኖ የሚመጣ ግንኙነት እንደነበረ እሙን ነዉ። እንዲህ አይነቱ አካሄድ ከዚህ በኋላ እንደማቀጥል ሁሉም አካል የተረዳ ይመስለኛል። አሁን በለዉጥ ትግሉ በተፈጠረችዋ አዲሷ ኢትዮጵያ ይህ ጨዋታ እንደማያዋጣት ይመከራል። በጠ/ሚ/ሩ የሚመራዉ የአዲሱ አመራር የአፍሪካ ቀንድ ሀገሮች ግንኙነት በዚህ ስሌት እንዳልሆነ ከድርጊቶቻቸዉ መረዳት አያዳግትም። በመቻቻል፤ በፍቅር እና ለጋራ ጥቅም አብረን የቀጣናዉን ሀገራት እናሳድግ የሚል እሳቤ ያለዉ ነዉ።

ሆኖም ግን የቀደመዉ አፍሪካ ቀንድ ፖለቲካ ለአሁኑ ዘመን ድርሻ አይኖረዉ ማለት የዋህነት ነዉ። ምክንያቱም ቢያንስ አሁን ላይ ያሉት የአፍሪካ ቀንድ ሀገራት መሪዎች እና የሚከተሏቸው ርዕዮቶቻቸው የዚያን ዘመን አሻራ ሰለባዎች እንደሆኑ የሚታወቅ ነዉ። ምሳሌ ብንወስድ ኤርትራ ለ40 ዓመታት ለነጻነቷ ስትዋደቅ የኖረችዉ እና ከኢትዮጵያ በመገንጠል ራሷን የቻለችዉ የቀደሙት የቅኝ አጋዛዝ በእነርሱ ላይ የፈጠሩት ተጽእኖ እንደሆነ እሙን ነዉ። ሌላዉ የዛሬይቷ ኢትዮጵያ የምትከተለዉ ብሄርን መሰረት ያደረገዉ (Ethnic Federalism)ከእርስ በርስ ጭቆና እና የብሔሮች የባላይነት ተጽዕኖ ጋር ስትዋደቅ የኖረችዉ ተረጋግታ ይህን የዉስጥ ጉዳዮቿን ለማስተካከል እንዳትችል በየጊዜዉ በዉጭ ሃይላት በሚሰጧት የቤትስራዎች በመወጠርዋ ነዉ። ከዚህ ከብሔር ጭቆና ጋር ስትዋደቅ ስለኖረች ዘመናዊዉን ዲሞክራሲ ልታጣጥም አልቻለችም።

በመሆኑም ሁለቱም አካላት የዉጭ ሃይላት በሰጡአቸዉ ባሻከሙአቸዉ አጀንዳዎች የየግላቸዉን የቤት ስራ ባለመጨረስ ሲንገዳገዱ ኖረዋል። የሁለቱን ሀገራት ጉዳይ ጠርንፈዉ የያዙት ሀገራት ፍላጎቶቻቸዉ የተለያዩ ቢሆንም የተገለጡባቸዉ መንገዶች ጥቅሞቻቸዉን ለማስከበር ሲሉ በድካሞቻቸዉ እና በብርቱ ፍላጎቶቻቸዉ ቀዳዳ ገብተዉ ሀገራቱን ማቃቃር፤ ብሎም ወደ እርስ በርስ ጦርነት እንዲያመሩ ማድረግ ነበር። ባለፈዉ ጊዜ እንደነሳሁት እነዚህ አካላት የተጠቀሙባቸዉ ስልቶች የሚከተሉትን ዉጤቶች ሀገራቱ እንዲያስመዘግቡ ዳርጎአቸዋል፡-

$1·         የእንግሊዝ እና የጣሊያን በቀይ ባህር ላይ ያላችው ፍላጎት በኢትዮጵያና በኤርትራውያን መካከል ያላባራ የነጻነት እና የድንበር ቁርሾ ጥሎ ማለፉ እና ኢትዮጵያን ወደብ አልባ ሀገር ማድረጉ፣

$1·         የግብጽ በአባይ ወንዝ ላይ ባለት ጥቅም የበላይነትዋን ለማስጠበቅ የምታደርገው እልህ አስጨራሽ ተጋድሎ ተከትሎ ኤርትራ በግብጽ እንድትደገፍ እና የሁለቱም ትንኮሳ አለማባራቱ፣

ከዚህ የተነሳ ኤርትራ ነጻ ከወጣች ወዲህ እንኳን ሁለቱም ሀገራት የየግላቸዉን የዉስጥ ስራ ባለማጠናቃቅ የእርስ-በርስ ትንኮሳቸዉን ሲሰሩ ቆይተዋል። እንግዲህ ኤርትራ ህዝቦችዋን የምታኖርበትን ስታሰላ ከኢትዮጵያ ውጭ ሌላ የተሻለ አማራጭ ላይኖራት፤ ኢትዮጽያም ለወድብ ፍላጎትዋ ከኤርትራ ወደቦች ሌላ አማራጮች ቢታዩአትም ከፍቅር ይልቅ ምክንያቶችን በመደርደር ለኤርትራ ብርቱ ፍላጎት በርዋን ከመዝጋት ባለፈ ለመተሳሳብ የሰራችዉ አልነበረም። ትላንት ኤርትራውያን በኢትዮጵያ ኢኮኖሚ፣ የመንግስት መዋቅሮች፣ እና የደህንነት ተቁዋማት የነበራቸውን የበላይነት ከነጻነት በኋላ በእጃ-ዙር ለማስቀጠል ሲፈልጉ ኢትዮጵያ ከመገበያያ ገንዘብ ልዩነት ጀምራ እምቢተኝነት ማሳየት ስትጅምር ፍጥጫው ወደ ጦርነት አምርቶ ዘርፋ-ብዙ ኪሳራን አምጥቶአል። ውጤቱም ሲጨመቅ ኤርትራ ስለድንበር ኢትዮጵያ ደግሞ ስለወደብ ይሰሩት የነበረው ስዉር እና ግልጽ መናቆሮች 27 ዓመታትን ፈጅቶባቸዋል።

በሌላ በኩል ያ የቀደመው በውጭ አካላት የተፈጠረው የአፍሪካ ቀንድ ፖለቲካ የተነሳ የኤርትራ ህዝብና መንግስት ነፃነት አልባ ሆነዉ በመኖራቸዉ ነፃ መሆን የሚሰጠዉን ጥቅም ማጣጣም ፈለጉ። በተፅእኖ ስር መሆን እና በነፃነት ስር ሆኖ ማቀድ እንዲሁም ሀገርን መምራት መካከል ከፍተኛ ልዩነት እንዳለዉ የታመነ ነዉ። ስለዚህ ይህንን ልዩነት ማወቅና በመፈለግ ከኢትዮጵያዉያን ወገኖቻቸዉ በሪፈረንደም ተለዩ። በዚህ 27 ዓመታት በነጻነት ኖረዋል። ከኢትዮጵያ ተለይተዉ ሲኖሩ 20ዉን አመታት ደግሞ በመንግስታት ጥላቻ ስር ስለኖሩ የነጻነቱ ልክ እና ስኬቱ ይለያይል። በእነዚህ ጊዜያት ዉስጥ ያሳለፉአቸዉን ብሎም ያሳኩአቸዉን እና ያጡአቸዉን መሰረታዊ እሴቶች ተለይተዉ መታወቅ አለባቸዉ ብዬ እላለሁኝ። ለነጻነታቸዉ የተዋደቁት ኤርትራዉያን ናቸዉ፤ ተለይተዉ የሄዱትም እነርሱ ናቸዉ።

በመሆኑም ከትጥቅ ትግሉ ጅማሬ አንስተዉ እስከነጻነነቱ ዘመን የነበረዉን ስኬቶቻቸዉን እና ያጡአቸዉን እሴቶች በሳይንሳዊ እና ዘመናዊ ጥናት በማስደገፍ ትርፋቸዉን እና ኪሳራዎቻቸዉን በመለየት ለቀጣዩ ዘመኖቻቸዉ እና ለትዉልዶቻቸዉ የወደፊት አቅጣጫ ማስቀመጥ ያለባቸዉ ይመስለኛል። ይህንን ጉዳይ ምርምር ማድረግ ከኤርትራዉያን ምሁራን እና ተመራማሪዎች ይጠበቃል። ኤርትራ እንደ ሀገር ከኢትዮጵያ ጋር ተደምራ ለመቀጠል የሚነሱ ስጋቶች እና ግልጽ መሆን ያለባቸዉ ጉዳዮች ነጥረዉ መዉጣት አለባቸዉ።

በአንዲት አረፍተ ነገር ‹ከአንግዲህ በኢትዮጵያ እና በኤርትራዉያን መካከል ድንበር አይኖርም› ብሎ የኢትዮጵያ ጠ/ሚ/ርዶ/ር አቢይ ሲናገሩ ከነፃነት በፊት 30 ዓመታት ከነጻነት በኋላ 27 ዓመታት የፈጀዉ መናቆር እና መገፋፋት በአንድ አረፍተ ነገር ሲቋጭ ስለድንበር፤ የነበረንን አመለካት ከሰዉልጅ መሰረታዊ ሰብዕና በላይ አለመሆኑን ሀገራቱን ለዚህ የዳረጉት በህይወት ላሉም ለሌሉም መሪዎቻችን የምላቸዉ ነገር ቢኖር ‹ይህ ሩህሩህ እና የፍቅር ሰባኪ ወጣት መሪ ትላንት በኖረላቸዉ› እስካሁን የባከነው የሰዉ የገንዘብ እና የጊዜ ሃብቶቻችን ሀገራትን ወደፊት የሚያስኬድ ስራ በተሰራበቸዉ ያስብላል።

በኢትዮጵያ አነሳሽነት አሁን የተደረገዉ እርቅ እና የጉርብትና መተሳሰብ ጉዳይ የኤርትራዉያን ፈጣን የሆነ ምላሾቻቸዉ ከልብ መሆኑ አንድ ነገር ያጭራል። የኤርትራ መንግስት እና ሕዝቦች የኢትዮጵያ መንግስት እና ህዝቦቻቸዉ እንደሚያስፈልጉአቸዉ ብቻ ሳይሆን ከዚህ ህዝብ ዉጭ መኖር እንደማይፈልጉ ዓይነተኛ ማሳያነዉ።

ይህ ሊሆን ‹ኢትዮጵያ ኤርትራን ማቀፍ› እና ‹ኤርትራ ደግሞ ኢትዮጵያን ማክበር› መቻል በሚባሉ ስሌቶች መካከል ስልታዊ አቅጣጫዎች ከእንግዲህ እንደሚያስፈልጉ መታወቅ አለባቸዉ። ምክንያቱም ሁለቱም መንግስታት እና የሁለቱም ህዝቦች ሀገራት በመተቃቀፍ እና በመከባበር የጋራ ጥቅም መርህ ላይ የተመሰረተ የሀገራት ግንኙነት እጅግ ያስፈልጋቸዋል። እነዚህ ማቀፍ መታቀፍ፤ ማክበር እና መከበር የሚባሉ ስሌቶች ሰፊ ትንታኔ ቢፈልጉም ስልት ሊበጅላቸዉ ይገባል።

ትላንት ኤርትራዉያን እንደ ኢትዮጵዊ ዜጋ በኢትዮጵያ ሲኖሩ በነበረበት ዘመን በታላላቅ የኢኮኖሚ፤ የፖለቲካ፤ የትምህርት ተቋማት ዉስጥ በነበራቸዉ የበላይነት ሌላዉ ህዝብ ወደ እነርሱ ሊጠጋ በማይችል ሁኔታ አቅም የማሳጣት ስራ ዛሬ ላይ ቆመን መደገም እንደሌለበት ለኢትዮጵያ ህዝብ ዋስትና ያስፈልጋል። በደም የተሳሰሩ ህዝቦች በሚል እሳቤ ሌላዉን አቅም የማሳጣት ስራ ዛሬ ላይ ከደረሱበት ተምረዉ የመለሱ ከሆነ እሰየዉ። አለበለዚያም ሁለቱ ህዝቦች ዳግም ሌላ ድንበር እንዳይፈጥሩ በመተቃቀፍ እና በመከባር ስሌት ከወዲሁ ሊዳኛቸዉ የሚችል አቅጣጫ መጠቆም   የግድ ነዉ።  

ኢትዮጵያ የራስዋን የዉስጥ ስራ ሰርታ ባትጨርስ ሁለቱንም በአንድነት የማስኬድ አቅም አለኝ፤ እችላለሁኝም በማለት የጋራ ጥቅም ላይ የተመሰረተ ግንኙነትን ከቀጠናዉ ሀገራት ጋር ለመስራት ፈር ቀዳጅ እና ምሳሌነቱ አለምን ያስደመመ ስራ መስራት ጀምራለች። በዚህ ጉዳይ ላይ ጠ/ሚ/ሩን ጨምሮ አዲሱ አመራር ሊመሰገንም፤ ሊበረታታም ይገባል። ኢትዮጵያ የቀጣናዉን ሀገራት የማቀፍ እና የማስተሳሰር አቅም አላት ወይ የሚያሰብል ጥያቄ ቢያጭርም ቀድሞዉኑ ቀጣናዉን በማመስ፤ በማስፈራርት እና በመደለል የኖረችበትን አቅሟን ወደዚህ ላይ በማዞር ብትሰራ የበለጠ ዉጤታማ የምትሆነዉ በሁለት ምክያቶች ነዉ።

1.  አማራጭ የባህር በሮችን በኤርትራ በኩል በማግኘት ኢኮኖሚዋን ታደላድላለች።

1.1. ብዙ ሩቅ ሳትሄድ ለምርቶችዋ ሰፊ የገበያ እድል ታገኛለች

1.2.ምርቶችዋን ለማሰራጨት ሰፊ የስራ እድሎችን ትከፍታለች

1.3.ከቀጠናዉ ሀገራት ርቃ ሳትሄድ ሌሎች አቅርቦቶችን ታገኛለች

1.4.ሰጥቶ በመቀበል መርህ ራስዋንም ኤርትራንም ተጠቃሚ ታደርጋለች

2.  የቀጠናዉ ሠላም ይጠበቃል

2.1. ለመቻቻል እና ተቀባብሎ አብሮ መኖርን ሌሎች የአፍሪካ ሀገራትን ታስተምራለች

2.2.ያኮረፈ ፖለቲከኛ በሚያብበዉ መቀባበል ዉስጥ ይዋጣል

2.3.የጎሳ ፖለቲካ ጫናዉ ይቀንሳል

2.4.የባህል ዉርርስ ይካሄዳል

የሁሉም የቀጠናዉ ሀገራት በአንድም በሌላም የኢትዮጵያ ተጽዕኖ አለባቸዉ ብቻ ሳይሆን ለአፍሪካ ፖለቲካ እድገት ያበረከተችዉ አነስተኛ ሳይሆን ይልቁንም አደገኛ ነዉ። በተለይ ሁለቱም መንግስታቶቻቸዉ ተቀናቃኞቻቸዉን በማዳከም እና ለማጥፋት የሚያዉሉት የገንዘብ፤ ጊዜ እና የሰዉ ሃብት ለአፍሪካ ዲሞክራሲ ግንባታ ቢያዉሉት የተሻለች የተመረጠች ሀገራቸዉን መፍጠር በቻሉ ነበር። ጠላታቶቻቸዉን/ ተቀናነቃኞቻቸዉን ብለዉ የፈረጁአቸዉን ለማሳደድ ሲሉ በሌላ ሀገር ህልዉና ዉስጥ ጣልቃ ሲገቡ ይታዩ ነበር። በሌላ በኩል እነዚህን ተቀናቃኞቻቸዉን ያስጠልላሉ የተባሉትን ተቀናቃኞች እነርሱም አደራጅተዉ ያሰማራሉ። ኤርትራ አርበኞች ግንቦት 7 እና የኦሮሞ ነጻነት ግንባር መጠለያ በመስጠት ስትደግፍ የቀድመዉ ህወአት ኢህዴግ መር የኢትዮጵያ መንግስት በአንጸሩ የኤርትራን መንግስት ለማዳከም የማትፈነቅለዉ ድንጋይ አልነበራትም። ከዚህ ጫና የተነሳ ኤርትራ በሁሉም አቅጣጫ በማዕቀብ ስር ወድቃ ከአለም አቀፍ ማህበረ-ሰብ እንድትገለል ተደርጋ ፍዳዋን ስታይ ነበረ። ከእንግዲህ በኢትዮጵያ የዉስጥ ጉዳይ ላይ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ከኢትዮጵ ህዝብ እና መንግስት ፍላጎት ዉጭ ፍላጎት መሄድ አይጠበቅባትም። ኢትዮጵም እንዲሁ። ሁለቱም ሀገራት እና መንግስታት ከዚህ ስህተቶቻቸዉ መማር ያለባቸዉ ነገር በሳይንሳዊ ምርምር መታገዝ አለበት እላለሁኝ።

ይህ ድርጊት ለዚህ ርእስ ለተመረጡት ኢትዮጵያና ኤርትራ መካከል የነበረዉ ክስተት ብቻ ሳይሆን የሁሉም የአፍሪካ ቀንድ ሀገራት ችግር ነዉ። አሁን ግን በሁለቱም ሀገራት መካከል የመተቃቀፍ እና የመተሳሰብ ደረጃ ላይ ሲደርሱ ማየት ለአፍሪካ ቀንድ እዉነትም ኢትዮጵያ እጅግ ታስፈልጋለች ያስብላል። ጅማሬዋ የሚበረታታም ነዉ። እንግዲህ ከዓመታት የከረረ ጥለኝነት በኋላ፤ የሰዉ እና የንብረት ዉድመት በኋላ ለመተራረም እና ያለፈዉን ቁርሾ መዘከር የሚደረግ ሙከራ ሌላ ስህተት ይፈጥራል። ሆኖም ግን ወደ ፊት አብሮ ለመስራት በሚያስችሉ እና ጠ/ሚ/ሩ ሁሌም እንደሚሉት በዋና ዋና ጉዳዮች ላይ በማተኮር ጥቃቅን ልዩቶቻችንን እና ችግሮቻችንን ላለማጉላት አይኖቻችንን ከትላንትናዎቹ ስህተቶቻችን በማንሳት የበለጠ ልንሰራበት የሚያስችሉንን ሆኔታዎችን ማመቻቸት የግድነዉ። ስለዚህም ከሁለቱም ወገን መንግስታት ፓርቲዎች ነጻ የሆኑ የሁለቱን ህዝቦች አብሮነት የሚደግፉ በመተቃቀፍ እና በመከባበር ስሌት ላይ የሚሰሩ ገለልተኛ አካላት ያስፈልጉናል።

በኢትዮጵያ እና በኤርትራውያን መስማማት የማይደሰቱ ጥቅማቸዉ የተጓደለባቸዉ ጎረቤት ሀገራትም ሆኑ በቀጠናዉ ላይ በተጽዕኖ ፈጣሪነት የሚታወቁት የሚያመጡትን ጫና ሁለቱም ተቋቁመዉ ስምምነቱ መሬት እንዲረግጥ የሚከላከልለትን እንዲሁም ሃይ ባይ አካልም ያስፈልጋል።

መጪዉ ጊዜ ብሩህ ነዉ!¾

 

 

(ይህ ጽሑፍ በ1992 ከታተመው "Ethnic Federalism in a Dominant Party State: The Ethiopian Experience 1991-2000" ከሚለው የሎቪስ አለን ጥናት ውስጥ ካለ ንዑስ ርዕስ ተቀንጭቦ የተተረጎመ ነው።)

በሽግግር መንግሥቱ ግዜ የታተሙት ዐዋጆች ሁሉ ክልሎች እና ንዑስ ክፍሎቻቸው የማዕከላዊ መንግሥቱ ምንዝሮች እንደሆኑ ተመልክቷል። የሽግግር ምክርቤቱ ለብሔሮች ‹የራስን ዕድል በራስ መወሰን› የሚል ቃል በስተቀር የክልሎች ሥልጣን የተገደበ ነበር። የኢትዮጵያ መንግሥት ያልተማከለ፣ አሀዳዊ፣ ወይም ፌዴራላዊ ስለመሆኑ ምንም አይታወቅም ነበር። የ1987ቱ ሕገ መንግሥት ግን ይህንን ግራ መጋባት ቀርፎታል። አሀዳዊውን ስርዓት በመተው ፌዴራላዊውን እንደሚከተል በግልጽ ያስቀምጣል (አንቀፅ1)። ይሁን እንጂ በኢትዮጵያ የፌዴራል አወቃቀር ላይ በርካታ እንግዳ እና አሻሚ ነገሮች አሉ። ይህም ከነባር ፌዴሬሽኖች የፌዴራል ኅልዮት እና አተገባበር አንፃር ይገጥማሉ ወይም ይጋጫሉ የሚለውን የመደምደሙን ነገር ከባድ ያደርገዋል። የመገንጠል መብት፣ ለፌዴሬሽኑ አባል አገረ-መንግሥታት ፈንታ ሉዓላዊነት "ለብሔሮች፣ ብሔረሰቦች እና ሕዝቦች" መሰጠቱ፣ ገለልተኛ የሕገ መንግሥት ፍርድ ቤት አለመኖር፣ እና ጠንካራው የሥራ አስፈጻሚ አካል ለዚህ ውስብስብ ባሕሪው ተጨማሪ ምክንያቶች ናቸው።

የክልሎች ሥልጣን ተቃርኖ

በኢትዮጵያ ፌዴራል አወቃቀር ግልጽ የሆነ አያዎ እንዳለ ብዙ ጸሐፊዎች አስፍረዋል። በአንድ በኩል ብሔር ብሔረሰቦች እና ሕዝቦች የተወሰኑ ሁኔታዎችን አሟልተው የመገንጠል መብት ተሰጥቷቸዋል። ይህ ከሌሎች የፌዴራል ስርዓታት በተለየ የፌዴራሉ አካላትን ነጻነት የተለጠጠ ያደርገዋል። በሌላ በኩል፣ የአባል አገረ-መንግሥታቱ ሥልጣን በአንፃሩ በጣም ውሱን ነው። የክልል መንግሥታቱ ሥራቸውን ለመሥራት በፌዴራል መንግሥቱ ላይ ጥገኛ ናቸው። በብሬዝኬ እንደተገለጸው፣ ሕገ መንግሥቱ “ጥቂት የራስን ዕድል በራስ የመወሰን መብቶችን መድኅን” ያቀርብና፣ እስከ መገንጠል በሚለው መካከል ምን እንዳለ ስላልተገለጸ፣ ጠባብ የራስን ዕድል የመወሰን ቅርፅ እና የተገደበ የባሕል ነጻነት ያጎናፅፋል።"

ዱካቼክን ጨምሮ የተወሰኑ የፌዴራሊዝም አጥኚዎች የመገንጠል መብት አንድን አገረ መንግሥት ፌዴራላዊ ለመባል እንዳይበቃ ያደርገዋል በማለት እስከመከራከር ይደርሳሉ። የመገንጠል መብት ዜጎች ለማዕከላዊ መንግሥቱ ያላቸው ታማኝነት ቀስ በቀስ እንዲቀንስ ያደርገዋል። በተጨማሪም፣ ክልሎች ኅብረቱን የመልቀቅ ነጻነቱ ሲኖራቸው፣ በማዕከሉ እና አገረ መንግሥታቱ መካከል ያለው የፖለቲካ መዋቅር ከፌዴሬሽን ይልቅ የላላ ንዑስ ብሔራዊ ቁጥጥር ያለው ኮንፌዴሬሽን ዓይነት ይሆናል። ሉዓላዊነት ለብሔር ብሔረሰቦች እና ሕዝቦች መሰጠቱም ቢሆን ብሔረሰቦች ከፌዴሬሽኑ ብቻ ሳይሆን ከክልሉ አገረ መንግሥታት ሳይቀር እንዲገነጠሉ ሊያደርግ ይችላል። ይህ ያልተለመደ ሕገ መንግሥታዊ ስርዓት ከመሆኑም ባሻገር የሚመስለው አንድም የፌዴራል ስርዓት ዛሬ ላይ የለም። የመገንጠል መብት መኖር ኢትዮጵያን ፌዴራላዊ ለመባል አያበቃትም የሚለው እንደ አስተያየት ሰጪው ይወሰናል። ሌሎች የፌዴራል ስርዓቶችን ብንመለከት፣ አንዳንድ የዘውግ ቡድኖችን ወይም ክልሎችን የመገንጠል መብት የሰጡ ስርዓቶች አሉ። ነገር ግን እነዚህኞች ከሕገ መንግሥት ድንጋጌዎች ውጪ የተሰጡ ናቸው።

እንደስፔንና ካናዳ ያሉ ኅብረብሔራዊ ፌዴሬሽኖች መሰል ፈቃዶችን በዘውግ ለተለዩ ክልሎች ሰጥተዋል። ሆኖም እነዚህ ፈቃዶች ከሕገ መንግሥት ውጪ ነው የተደነገጉት። ይህም መዋቅሩን የበለጠ ተለዋዋጭ አድርጎታል። ይህንንም ማድረግ የተቻለው ቀስ በቀስ የወቅታዊ የፖለቲካ ፍላጎቶችን ለማሟላት ነው። ኩዩቤክ ውስጥ ያሉ የፖለቲካ ኃይሎች ከካናዳ ፌዴሬሽን ለመገንጠል እንቅስቃሴ ሲጀምሩ፣ በካናዳ የፖለቲካ ሒደት ውስጥ ሕገ መንግሥቱን ማሻሻል ሳያስፈልግ ትልቅ ለውጥ ተደርጓል። የኪዩቤክ ገዢ ፓርቲ በሪፈረንደም ከተሳካለት ሉዓላዊ አገር የመፍጠር መብቱን አረጋግጧል። እኤአ የ1995ቱ የሉዓላዊነት ዐዋጅ የዚያን ዓመት የተካሔደውን ሪፈረንደም ማሸነፍ ቢችሉ ኖሮ ለኪዩቤኮች የመገንጠል ሕጋዊ ዕድል ሰጥቷቸው ነበር።

የኢትዮጵያ ሕገ መንግሥት ከስፔኑ የ1978 (እኤአ) ሕገ መንግሥት ጋር ሊነፃፀር ይችላል። ልክ እንደ ኢትዮጵያ ስፔን ደም አፋሳሽ የመንገንጠል ንቅናቄ እና ዴሞክራሲያዊ ያልሆነ ታሪክ ችግር ነበረባት። እነዚህን ችግሮች ለመቅረፍ፣ የስፔን መንግሥት የሆነ ዓይነት ነጻነት ማስተዋወቅ ፈልጓል። ነገር ግን ክልሎቹን እና የጥያቄ አቅራቢዎቹን ድንበሮች በሕገ መንግሥታዊ አንቀፆች ለመለየት አልሞከረም። በምትኩ፣ "ራስ ገዝ ማኅበረሰቦች” በሚል ቀስ በቀስ የሚያድግ ራስን የማስተዳደር ሥልጣን ተሰጣቸው። ይህም የሆነው በሌሎች የፌዴራል መንግሥታት ከተለመደው በተለየ ሁኔታ በክልል እና ማዕከላዊ የፖለቲካ ፓርቲዎች ድርድር ነበር። ሆኖም፣ ዋናዎቹ የመከላከያ እና የኢኮኖሚ አውታሮች በማዕከላዊው መንግሥት ቁጥጥር ሥር ናቸው። ራስ ገዝ ማኅበረሰቦቹ ሁሉም እንደየ ድርድራቸው የተለየ የራስን ዕድል በራስ የመወሰን መብት ነው የተሰጣቸው። ይህ አለመመጣጠን ከአዲሱ የራሽያ ፌዴሬሽን ጋር አንዳንድ መመሳል አለው። በ1992ቱ (እኤአ) የራሽያ ፌዴሬሽን ስምምነት የተለያዩ የዘውግ ሪፐብሊኮች የመገንጠል መብት ተሰጥቷቸው ነበር። ይህ የሶቪየት ኅብረት ግዜም የነበረ ነው። ሆኖም ስምምነቱ (እኤአ) በ1993 ሲከለስ ተሰርዟል። በፈንታው፣ ማዕከላዊው መንግሥት ከዘውግ ሪፐብሊኮቹ ጋር ሥልጣን የመጋራት የሁለትዮሽ ስምምነቶችን መደራደር የጀመረበት "ድኅረ ሕገ መንግሥታዊ ሒደት" ውስጥ ገብቷል።

የካናዳ፣ ስፔን እና ራሽያ ሕገ መንግሥቶች የመገንጠል መብትን አላካተቱም። ነገር ግን በተግባር የተለጠጠ “የራስን ዕድል በራስ የመወሰን መድኅኖችን” ለአባላቱ የተለያየ የራስ ገዝ አስተዳደር ሰጥተዋል። የኢትዮጵያ ፌዴሬሽን ግን በተቃራኒው መሔድን መርጧል። የመጨረሻውን የራስን ዕድል በራስ የመወሰን መብት ማለትም የመገንጠል መብትን ሰጥቶ የክልሎቹን የለት ጉዳዮች ለመፈፀም የሚያስፈልገውን ሥልጣን ግን ባንፃሩ ይገድበዋል። መሬት እና ሌሎች የተፈጥሮ ሀብቶች ለምሳሌ የሚተዳደሩት በፌዴራል ሕግጋት ነው። የክልል መንግሥታቱ የዕለት ተለት ሥራቸውን ለመከወን የአገርዐቀፉን መደብ መከተል አለባቸው። ይህም ማለት በፌዴራሉ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የሚፀድቀው የአምስት ዓመት የኢሕአዴግ ዕቅድ በሁሉም የክልል መንግሥታት፣ በያንዳንዱ የአስተዳደር እርከን ተፈፃሚ መሆን አለበት። የክልል የገቢ ምንጮች ከፌዴራሉ አንፃር ጥቂት እና እዚህ ግባ የማይባሉ ናቸው። ይህም ማለት የክልል መንግሥታት ሥራዎቻቸውን ለመከወን የፌዴራል መንግሥቱ ድጎማ እና ሥጦታ ላይ ጥገኛ መሆን አለባቸው።

ቁጥጥር አልባው ገዢ ፓርቲ

በርካታ የፌዴራሊዝም አጥኚዎች እንደሚሉት አንድ ፌዴሬሽን መንግሥት ከሕግ በታች ካልሆነ ሐቀኛ ሊሆን አይችልም፡፡ የፖለቲካ ኃይሎቹ በሕገ መንግሥቱ የተቀመጡትን ድንጋጌዎች ካላከበሩ የተሰጡት ዋስትናዎች ዋጋ የላቸውም፡፡ መንግሥት ለሕግ ታዛዥ መሆኑን ለማረጋገጥ የፌዴራል ስርዓቱን አተገባበር እና የፖለቲካ አመራሮችን ሥራዎች መመልከት ያስፈልጋል፡፡ ነገር ግን የሕግ ማዕቀፉ በራሱ የፌዴራል ስርዓቱ የፌዴራል እና ክልሎች ግንኙነትን በመወሰን ረገድ መዋቅራዊ የቁጥጥር ድንጋጌዎችን መጣል አለበት፡፡ እዚህ ጋር መነሳት ያለበት ጥያቄ ‹የኢትዮጵያ ሕገ መንግሥት የፖለቲካ አመራሩ የፌዴራል መርሖችን እንዳይጥስ በቂ የቁጥጥር መንገዶችን አስቀምጧል ወይ?› የሚለው ነው፡፡

እንደ አሜሪካው ዓይነት የፌዴራል ስርዓት ውስጥ፣ የሕግ አውጪው ሁለተኛ ምክር ቤት የሌሎች የፌዴራል ተቋማትን ሥልጣን በመቆጣጠር የሥልጣን ክፍፍልን በተመለከተ መሠረታዊ ሚና ይጫወታል፡፡ እንደ አውስትራሊያ እና ካናዳ ባሉ የፓርላሜንታዊ ፌዴራል ስርዓቶች ውስጥ ደግሞ ሁለተኛው ምክር ቤት የአገርዐቀፉ መንግሥት ሕጋዊ ተግባራት ውስጥ ክልሎቹ መማከራቸውን ያረጋግጣል፡፡ በኢትዮጵያ ሁለተኛው ምክር ቤት፣ ማለትም የፌዴሬሽን ምክር ቤቱ አንዳቸውንም መሰል ዓይነቶቹን ክፍተቶች አይሞላም፡፡ የኢትዮጵያ ስርዓት በተፈጥሮው ፓርላሜንታዊ ነው፤ ነገር ግን የፕሬዘዳንታዊ ስርዓት ፀባይ አለው፡፡ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባላት እና በአፅፈፃሚው አካል መካከል ያለው ግንኙነት የሚዳኘው በምክር ቤቱ መርሕ መሆኑ በአሜሪካ ሕገ መንግሥት እንደሚታየው ዓይነት የሥልጣን ክፍፍልን እና የቁጥጥር መንገዶችን ይቀንሳል፡፡ ነገር ግን ከሌሎች የፓርላሜንታዊ ስርዓቶች በተለየ ሠራዊቱ እና የምኒስትሮች ምክር ቤት ተጠሪነታቸው ለጠቅላይ ሚኒስትሩ በመሆኑ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ትልቅ ሥልጣን አለው፡፡ በተጨማሪም፣ የፌዴሬሽን ምክር ቤቱ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤትን በሕግ ማውጣት ሒደት ውስጥ የሚቆጣጠርበት መንገድ የለውም፡፡ ይህም ከሌሎች ባለሁለት ምክር ቤት ስርዓቶች አሠራር ጋር ይቃረናል፡፡ ከላይ እንደተገለጸው፣ ሕገ መንግሥቱ አደጋ ላይ በሆነ ግዜ ብቻ ነው የፌዴሬሽን ምክር ቤቱ ጣልቃ ገብቶ ውሳኔ የሚያሳልፈው፡፡ በዚህም ክልሎች በፌዴሬሽን ምክር ቤቱ በኩል ጠቅላላ የፌዴራል ድንጋጌዎችን የመምከር ወይም በፌዴራል ደረጃ ሕግጋትን የመጠቆም ምንም ዕድል የላቸውም፡፡ የኢትዮጵያ ፌዴሬሽን ተቋማዊ መዋቅር ለተጠናከረ ማዕከላዊ የሥራ አስፈፃሚ አካል ቦታ የሚሰጥ ሲሆን የፌዴሬሽኑም ይሁን የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤቱ ማዕከላዊ የሥራ አስፈፃሚውን ለመቆጣጠር የሚያስችለው ተቋማዊ ሁኔታ አናሳ ነው፡፡

በብዙዎቹ የፌዴራል ስርዓቶች ውስጥ፣ ነጻ የሕገ መንግሥት ፍርድ ቤት ስላለ ሕገ መንግሥቱን የመተርጎም እና ተለዋዋጭ ኩነቶች ጋር የማስማማት ሥራዎችን ያከናውናል፡፡ ገለልተኝነቱ የግድ አስፈላጊ ነው፤ ምክንያቱም የፖለቲካ ኃይሎች እና ሁሉም የአገሪቱ ወገኖች ለማንም እንደማያደላ አውቀው ውሳኔውን እንዲቀበሉ ያደርጋል፡፡ የኢትዮጵያ ፌዴራል ስርዓት የሕገ መንግሥት ፍርድ ቤት ስለሌለው ከሌሎቹ ስርዓቶች ይለያል፡፡ በምትኩ፣ ሕገ መንግሥታዊው ጉዳይ ለፖለቲካው አካል፣ ለፌዴሬሽን ምክር ቤት እና የሕገ መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባዔ ተትቷል (አንቀፅ 62)፡፡ በፍርድ ቤት የሚነሳ ማንኛውም አለመግባባት የሚታየው በፌዴሬሽን ምክር ቤት ሥር በ1988 በተቋቋመው የሕገ መንግሥት አጣሪ ጉባዔ ነው፡፡ ጉባዔው የተቋቋመው ከፖለቲካ እና የሕግ አካላት ተውጣጥቶ ነው፡- እነዚህም የፍርድ ቤቱ ፕሬዚደንት እና ምክትላቸው፣ ሦስት የፌዴሬሽን ምክር ቤት አባላት እና በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የተመረጡ ስድስት የሕግ ባለሙያዎች ናቸው፡፡ ጉባዔውም በመጨረሻ ለፌዴሬሽን ምክር ቤቱ ጥቆማውን በመላክ ውሳኔ ያስገኝለታል (አንቀጥ 83)፡፡

ይህ የሚያመለክተው የኢትዮጵያ ሕገ መንግሥት ፈጣሪዎች በክልሎች መሐል የሚነሱ አለመግባባቶች በሕግ አግባብ ይፈታሉ ብለው የማያምኑ መሆኑን፣ ነገር ግን የሆነ ዓይነት ፖለቲካዊ መፍትሔ መኖር አለበት ብለው መገመታቸውን ነው፡፡ ይሁን እንጂ በተግባር፣ ምንም እንኳን ፍርድ ቤቶች በጥቅሉ ነጻ ቢሆኑም፣ የሕገ መንግሥት ትርጉም ሥራ ሥልጣን በተቆጣጠረው የፖለቲካ ፓርቲ እጅ ነው፡፡ የሕገ መንግሥት አጣሪ ጉባዔ አባላትን ጨምሮ ዳኞች የሚሾሙት በጠቅላይ ሚኒስትሩ አቅራቢነት በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ነው (አንቀፅ 81)፡፡ ነጻ የሕገ መንግሥት ፍርድ ቤት አለመኖሩ፣ የኢትዮጵያ ስርዓት መንግሥታዊ የሥልጣን ገደቦች ስለሚያጥሩት ለሕገ መንግሥታዊነት መርሖች ቁርጠኝነት እንዳይኖር ማድረጉን እንዲናገሩ ታዛቢዎችን አስገድዷቸዋል፡፡ ነገር ግን፣ ለምሳሌ፣ የኢትዮጵያን ስርዓተ ናሙና ከራሽያ ፌዴሬሽን ጋር ካወዳደርነው የኢትዮጵያ ስርዓት ቁጥጥር ማጣት በአንፃሩ የተሻለ ነው፡፡ የራሽያ ሕገ መንግሥት ለፕሬዚዳንቱ የሕግ ክለሳ እና በክልሎች እና በፌዴራል መንግሥቱ መካከል ያሉ አለመግባባቶችን የመገላገል ሥልጣን ተሰጥቶታል፡፡ ይህም ከፌዴራላዊ መርሖች ያፈነገጠ ነው፤ የማዕከሉ ባለሥልጣናት ለብቻቸው የፌዴራሉ አባላትን ሥልጣን መወሰን የለባቸውም፡፡

በፍቃዱ በሀይሉ

 

ጃዋር መሀመድ

ጃዋር መሀመድ ባለፉት ሶስትና አራት አመታት በኦሮሚያ የተካሄዱ አመጾችን ከጀርባም ከፊትም ሆኖ በማስተባበር ይታወቃል። የሚወዱትም ሆነ የሚጠሉት ከኢትዮጵያ ፖለቲካ ምስል ውስጥ ሊፍቁት አይቻላቸውም።

ዛሬ በኢትዮጵያ ውስጥ ለታየው ፖለቲካዊ ለውጥ የእርሱን የትግል ስልት በዋነኝነት የሚያነሱም በርካታ ናቸው። ናይሮቢ ለስራ በመጣበት ወቅት ሶስት ጉዳዮች ላይ ጥያቄ ሰንዝረንለታል።

ቢቢሲ (አማርኛ)፡-በዚህ ወቅት ሀገር ቤት ለመግባት ምክንያትህ ምንድን ነው?

ጃዋር፡- መጀመሪያም እኤአ በ2003 በ 17 አመቴ ከሀገር የወጣሁት ለትምህርት ነው። ከዛ በኋላም እየተመላለስኩ በየዓመቱ ጥናቴን የምሰራው እዛው ነበር። ነገሮች ከመንግስት ጋር እየተካረሩ ሲመጡ እንዲሁም ደግሞ ውጭ ቆይቼ ትግሉን መርዳት የምችልበት መንገድ ስለተገኘ ባለፉት ዓመታት ትግሉን በማህበራዊ ሚዲያም፣ በሚዲያም፣ በአካዳሚውም ትግሉን ስረዳ ነበረ። ያ ትግል ባይቋጭም በአብዛኛው ውጤት አምጥቷል። የነደፍነው ስልት ውጤት አምጥቶ በስርዓት ውስጥ ለውጥ አምጥቷል። የፖለቲካ ምህዳሩ እየሰፋ ነው ያለው። ወደ ዲሞክራሲ የምናደርገው ሽግግር በፍጥነት እየተካሄደ ነው። ከዚህ አንፃር ውጭ ከመቆየት ሀገር ውስጥ ገብቶ መስራት ይረዳል። በተለይ ደግሞ እየተደረገ ላለው ሽግግር ምሁራዊ እርዳታ፣ በሚዲያውም፣ ህዝብን በማስተባበር እርዳታ ማድረግ ያስፈልጋል። ገዢው ፓርቲ ላይም ጫና በመፍጠር ሽግግሩ በፍጥነት እንዲሄድና የተቃውሞ ኃይሉም በፍጥነት እየተዘጋጀ ለሽግግሩ አቅሙ እየጎለበተ እንዲሄድ ማድረግ አስፈላጊ ነው። ለዚህ ደግሞ በትምህርትም በልምድም ያለኝን ለማካፈል ሚዲያውንም ደግሞ ለመምራትና ለማጠናከር አስፈላጊ ነው ብዬ ስላመንኩ በዚህ ወቅት ለመሄድ ወስኛለሁ።

ቢቢሲ (አማርኛ)፡- አንተ የምትታወቅበት የትግል ስልት አለ። ከዚህ በኋላ ያ የትግል ስልት ነው የሚቀጥለው ወይስ ሌላ የትግል መንገድ ይኖርሃል?

ጃዋር፡- የምትለው የሰላማዊ ትግሉን መሰለኝ። ሰላማዊ ትግል በተለያየ መልኩ ልትጠቀመው ትችላለህ። አንደኛው አምባገነናዊ ስርአትን ለመጣል ልትጠቀመው ትችላለህ። ከጦር የተሻለ ውጤት አለው። በዚህ የዛሬ አስራ ምናምን ዓመት ስከራከር ሰዎች ይስቁ ነበር። አሁን ኢትዮጵያ ውስጥ ለመጣው ለውጥ ትልቅ መስዋዕትነት ተከፍሏል፤ ግን በጦር ቢሆን ኖሮ መስዋዕትነቱ እጥፍ ድርብ ነበር። የሚመጣውም ለውጥ ከፍተኛ ውድመትን ሊያስከትል ይችል የነበረ ሲሆን ወደ ዲሞክራሲያዊ ስርዓት ለማሸጋገርም ብዙ እድል አይኖርም ነበር። ስለዚህ ሰላማዊ ትግል በህዝባችን ውስጥ እንዲተዋወቅና ህዝባችን ከውጭ ያሉ ወይም ደግሞ በጫካ ያሉ አማፅያንን ከመጠበቅ ይልቅ በየቦታው በየሰፈሩ እንዲታገል ማድረጉ ጠቃሚ ነው። እና ሰላማዊ ትግል አምባገነን ስርዓትን ለመጣል ይረዳል። በሁለተኛነት ደግሞ አምባገነናዊ ስርዓትን ከገለበጥክ በኋላ ዲሞክራሲያዊ ስርዓትን ለመገንባት ይረዳል። አሁን እያየህ ያለኸው ለጠቅላይ ሚኒስትሩ የሚደረገው ድጋፍ ለጠቅላይ ሚኒስትሩ ብቻ ሳይሆን ለውጥን ለማበረታታትና ወደ ዲሞክራሲ የሚደረገው ሽግግር እንዲፋጠን ሽግግሩን የሚያደናቅፉ ኃይሎችን ተስፋ ለማስቆረጥም ነው። ስለዚህ ሰላማዊ ትግል አምባገነናዊ ስርዓትን ለመገልበጥም ከዛ በኋላ ዲሞክራሲያዊ ስርዓትን ለመገንባትም ይረዳሃል ማለት ነው።

በአሁኑ ወቅት ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው ኃይል ሁለት ነው። አንድ የመንግስት ኃይል፤ ሁለተኛው የህዝብ ኃይል አለ። የመንግስት ኃይል አሁንም በአብዛኛው ለውጥ በማይፈልጉት እጅ ነው ያለው። እነሱ ናቸው ጠቅላይ ሚኒስትሩን ጠልፈው ሊጥሉ የነበሩት። ግን ህዝባችን በሰላማዊ ትግል በደንብ ስለታነፀ በቀላሉ ሊያከሽፍባቸው ቻለ።

ወደ ዲሞክራሲ ከተሸጋገርን በኋላም ይህ ስልት ይረዳል። ፀረ ሙስና ላይ መስራት ትችላለህ። የሚዲያ ኃላፊነትን የማጠናከር ስራ ላይ ማተኮር ትችላለህ። በህዝቦች መካከል ግጭት እንዳይፈጠር የምትከላከልበት ብዙ ስልቶች አሉ። እነዚህን ነገሮች ማስተማር እፈልጋለሁ። ሀገር ቤት ስገባ አንዱ ማድረግ የምፈልገው ከሚዲያው አንፃር ‘ቲንክ ታንክ' ማቋቋም እፈልጋለሁ። ከዛው ጋር በተያያዘ ደግሞ ከጥቂት ዓመታት በኋላ የአመራር ስልጠና ተቋም በተለይም ከስር የሚወጣውን ወጣት ብቁ አመራር እንዲወጣው ለማድረግ። ሀገራችን ብዙ ስጦታ አላት፤ ብዙ ልጆች ይወለዳሉ፤ በአንድ ማህበረሰብ ውስጥ የአመራር ክህሎትን በተፈጥሮ እንዲሁም በትምህርት ታገኘዋለህ። የተፈጥሮ ክህሎት ያላቸውን ልጆች በማሰልጠንና በማጠንከር እንዲተዋወቁ ክህሎታቸውን እንዲያዳብሩ ማድረግ ይቻላል፤ እዚህ ላይ እንግዲህ እኔም የተማርኩት አለ፤ ከኔም ጋር የሚሰሩ ባልደረቦች አሉ፤ በዚህ ላይ መስራት እንፈልጋለን ወደፊት።

ቢቢሲ (አማርኛ)፡- ብዙ ጊዜ ለነፃነትና ለለውጥ ሲታገሉ የሚቆዩ ሰዎች እድሉን ካገኙ በኋላ ጭልጥ ካለ ተቃዋሚነት ወደ ጭልጥ ያለ አመስጋኝነት የሚዘዋወሩበት አጋጣሚ ይኖራል። አንተን የምናውቅህ ስርአቱን በመንቀፍ ነው። አሁን በስልጣን ላይ ካሉት ሰዎች ጋር ያለህ መልካም ግንኙነት ወትሮ የምትታወቅበትን የትግል መልክ ምን ያህል ይለውጠዋል?

ጃዋር፡- እኔ እንደውም የምፈራው ቋሚ ተቃዋሚ እንዳልሆን ነው። ምክንያቱም እኔ አንደኛ የመንግስት ስልጣን የመያዝ ፍላጎት የለኝም። መንግስት ሲባል ደግሞ ሁሌም መግፋት አለብህ። የኛ ወጣቶች ማወቅ ያለባቸው መንግስት ሁሌም ካልገፋኸው አስቸጋሪ ነው። መደገፍ ጥሩ ነው። ግን ከደገፍከው ውስጥ ገብተህ ባለህ እውቀትና ባለህ ችሎታ መርዳት መቻል አለብህ። ከኦህዴድ ልጆች ጋር ስንከራከር የነበረውም፤ ይኸው ነው። ኦህዴድን የሚደግፉ ልጆች ቁጭ ብሎ ለኦህዴድ ማጨብጨብ ዋጋ የለውም። ለአብይ ሰልፍ መውጣት ማጨብጨብ የአንድ ቀን ጉዳይ ነው። ኢትዮጵያ ውስጥ በመለስ ዜናዊ እና በኢህአዴግ ጊዜ እውቀት ያለው ችሎታ ያለው ተገፍቶ ወጥቷል። አሁን ያን ችሎታና እውቀት ወደ ሀገር በመመለስ የሀገሪቷን ቢሮክራሲ ውስጥ ብቃት ያላቸውን ባለሙያዎች አቅምን መጨመር ያስፈልጋል።

መንግስትን የሚወዱ፣ አብይን የሚወዱ የተለወጠውን ኢህአዴግን እንወዳለን የሚሉ ሰዎች ማጨብጨብ አይደለም የሚያስፈልጋቸው። ገብተው በችሎታቸው መርዳት መቻል አለባቸው። ብዙዎች ደግሞ እየገቡ እየረዱ ነው። በፖለቲካ መንግስት ውስጥ መግባት የማንፈልግ ነገር ግን በሲቪክ ማህበረሰቡ ውስጥ መቆየት የምንፈልግ ሰዎች ወደድንም ጠላንም ተቃዋሚ ሆነን ነው የምንቀጥለው። ተቃዋሚ እንደተቃዋሚ ፓርቲ ሳይሆን የመንግስት ተቺዎች ሆነን ነው የምንቀጥለው። ምክንያቱም አክቲቪስት ከሆንክ ልትረካ አትችልም። ምንም ቢያደርግ መንግስት ሊያስድስትህ አይችልም። ምክንያቱም አንድ ነገር ከሟላልህ አሁንም ሌላ የሚጎድል ነገር አለ። አይደለም ኢትዮጵያ ከፍተኛ የፍትህ እጦት፣ የኢኮኖሚ ችግርና ብዙ ነገሮች ያሉበትን ሀገር ተውና እኔ በምኖርበት አሜሪካ ወይንም ደግሞ ገነት በምትላት እንደ ስዊድንና ኖርዌይ ራሱ አክቲቪዝም መሰረታዊ ፍላጎት ነው።

ሙስናን ለመታገል መንግስት ብቃቱ እንዲጨምር አቃቂር እያወጣህ መግፋት መቻል አለብህ። እናም ወደፊት በማደርገው ሂደት እርግጥ ነው ከዚህ በፊት እንደማደርገው ጭልጥ ያለ ተቃውሞ ውስጥ መቀጠል አልችልም። ይሄንን አፍርሱ ይሄንን ናዱ ማለት አልችልም። ምክንያቱም እኔና ሌሎች ያለብን አንዱ ችግር ባለፉት አራት ዓመታት ወጣቱ መንግስት እንዲያፈርስ (ወጣቱ መንግስት የማፍረስና የማሽመድመድ) አሰልጥንነዋል። በአሁኑ ወቅት እኮ ኢትዮጵያ ውስጥ በተግባር መንግስት አለ ማለት አይቻልም። ከታች ያለውን መዋቅር አሽመድምደነዋል። ይህን ወጣት እንደገና ዲሞክራሲን የመገንባት፤ ሀገርን መልሶ የመገንባት ክህሎት ማስተማር መቻል አለብን። እና ያንን ከመንግስት ጋር እየተረዳዳን የምንሰራው ብዙ ነገር አለ።

በተለይ ደግሞ አሁን ባለው ሽግግር ላይ መንግስትን፤ ጠቅላይ ሚኒስትሩን እደግፋለሁ። ምክንያቱም ሀገሪቱ ወደ ገደል እየሄደች ሳለች ነው ትንሽ ያስቀየሳት እርሱ። ወደ ገደል ሊመሯት የሚፈልጉ ሰዎች አሉ። ስለዚህ ከእነርሱ ጋር መሆን አንችልም። አሁን ያለን እድል ከጠቅላይ ሚኒስትሩ ጋር በመቆም የሚያጠፋቸውን ነገሮች እየተቸን ግን በተለይ ይህንን ለውጥ ሊያኮላሹና ሊያከሽፉ የሚፈልጉ ኃይሎች ባለን ተሰሚነትና ባለን እውቀት ባለን ስልት እያዳከምን ሀገሪቷን ወደፊት ማሻገር አለብን።

ሀገሪቷ ወደ ብጥብጥ እንዳትሄድ እንደገና ደግሞ ጠቅላይ ሚኒስትሩንም አምባገነን ሊያደርጉት ይችላሉ። እየነካኩ ከሄዱ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ኃይል ወደ መጠቀም ወደ አምባገነንነት የሚሄድበት እድል ሊኖር ይችላል። ፈልገው ሳይሆን ሳያውቁ አምባገነን የሆኑ ብዙ አምባገነኖች አሉ። ሁኔታዎች ወደዛ ይገፏቸዋል።

አለበለዚያ ደግሞ እርሱን ገልብጠው ወደ እርስ በርስ ጦርነት እንዳያስገቡን ለምሳሌ አሁን በድጋፍ ሰልፉ ላይ ቢገሉት ኖሮ ለውጥን የሚደግፈው የኛ ወገንም ተመሳሳይ እርምጃ ለመውሰድ የሚገደድበት ሁኔታ ነበረ። ያ ደግሞ ከፍተኛ አደጋ ውስጥ ይከተናል። እና እዛ ውስጥ እንዳንገባ ከመንግስት ሰዎች ጋር እንወያያለን።

በበለጠ ደግሞ የተቃውሞውን አቅም ማጠናከር እፈልጋለሁ። እኔ የተቃዋሚ ፓርቲ አባል መሆን አልፈልግም። ግን ክህሎቶች አሉኝ የተማርኳቸው ስልቶች አሉ። እድሜ ልኬን ይሄንን ነው የሰራሁት። በዚህ የተቃውሞ ኃይል ወደ አንድ እንዲመጣ እንዲጠናከር የሚሰራውን ስራ በስትራቴጂ እየደገፈ እንዲሄድ እፈልጋለው። ጠንካራ ተቃዋሚ የሌለበት ሀገር ውስጥ ዲሞክራሲን መገንባት አትችልም፤ የአማራጭ ፖሊሲዎች ብፌም ሊኖረው ይገባል የኛ ህዝብ። ዝም ብሎ ዶሮ ወጥ ቢበላ የኛ ህዝብ ይደብረዋል ሽሮ መኖር አለበት። እና ይሄ የተወዳዳሪ እድል ምርጫ ሊኖረው ይገባል የኛ ህዝብ።

እኛና ሌሎች ባለፉት ዓመታት ስርዓቱን የማዳከም ስራ ስርተናል። በጣም በተዋጣ መልኩ። በ2020 እዚህ እንደርሳለን እንል ነበር። ነገር ግን ፍጥነቱ በጣም ስለሄደ አሁን እዚህ ደርሰናል። እርሱ ራሱ ችግር አለው። አሁን ደግሞ በተቀሩት አመታት አትሊስት በ2020 ወደ ሙሉ ዲሞክራሲ እንድንሸጋገር ከዛ በኋላ ደግሞ የተሸጋገርንበት ዲሞክራሲ እየተጠናከረ እንዲሄድ የሚመጣው መንግስት በተለይ የኢኮኖሚ ሁኔታዎችን እየፈታ እንዲሄድ እናስባለን። አሁን እዚህ የመጣሁት (ናይሮቢ) አንዱ ጠቅላይ ሚኒስትሩ እየተናገሩት ያሉት ሁኔታ አለ። ለምስራቅ አፍሪካ የኢኮኖሚ ውህደት በጣም አስፈላጊ ነው። ኢትዮጵያ ትልቅ እምቅ ኃይል አላት ትልቅ የሆነ ሃብትም አላት። ይህንን ሃብት ከአካባቢው ህዝቦች ጋር የኢኮኖሚ ቁርኝት በማድረግ ማሳደግ መቻል አለባት። ከኤርትራ ጋር እየተደረገ ያለው ነገር በጣም አስፈላጊ ነው። ብዙ ሰዎች ከኤርትራ ጋር ያለውን ጉዳይ ከፖለቲካ አንፃር ብቻ ነው እያዩ ያሉት። ፖለቲካውን ለጊዜው ገሸሽ አድርገነው ኢኮኖሚው ላይ እያተኮርን መሄድ መቻል አለብን። ከሶማሊያ ጋር ያለን ግንኙነት እየተጠናከረ መሄድ መቻል አለበት። ከኬኒያ ጋር ያለን ግንኙነት እየተጠናከረ መሄድ መቻል አለበት።

ይሄንን መንግስት በፖሊሲ ደረጃ ይሰራል። እኛ ደግሞ ያንን መንግስት የሚያመጣውን ፖሊሲ አስቀድመን ጥናት በማድረግ በተለያዩ ኮንፍረንሶች በተለያዩ የጥናት ወረቀቶች በተለያዩ ሚዲያዎች ህዝቡን ማዘጋጀት መቻል አለብን። እና እንግዲህ እንዲህ አይነት ነገሮች ላይ ነው መስራት የምፈልገው።¾

 

በተረፈ ወርቁ (ምንጭ ግዮን መጽሔት)

1. እንደ መንደርደሪያ


የደቡብ አፍሪካው የነጻት ታጋይ፣ አርበኛና የዓለም ሰላም የኖቤል ተሸላሚው፣ ኔልሰን ሮሂላላ ማንዴላ፣ ከ27 ዓመታት የወኅኒ ግዞት ወጥተው፤ እርሳቸውና ሕዝባቸውን እጅግ አሰቃቂ ለሆነ ግፍና መከራ የዳረጋቸውን የአፓርታይድ ዘረኛ መንግሥትንና የሥርዓቱ ቀንደኛ አቀንቃኝ ለሆኑ መሪዎችና ደጋፊዎች- ከልብ የሆነ ይቅርታ ማድረጋቸውን ባወጁበት፣ ለሕዝባቸው ባደረጉት ታሪካዊ ንግግራቸውም፤ ‹‹ለነገይቱ ደቡብ አፍሪካ ብሩሕ ተስፋ ያለን ብቸኛው መንገድ ወይም አማራጭ ‹‹የፍቅር፣ ‹የመደመር› የዕርቀ-ሰላም መንገድ ብቻ›› መሆኑን ባወጁ ማግሥት የለንደኑ ታይምስ/Times መጽሔት በፊት ሽፋን ገጹ ላይ የኔልሰን ማንዴላን ትልቅ ምስል ያካተተ አንድ ወቅታዊ ዘገባ ይዞ ወጥቶ ነበር።


‹ታይምስ› የኔልሰን ማንዴላ የካርቱን ምስል ይዞ የወጣበት መንገድ በወቅቱ ብዙዎችን ያስገረመና ያነጋገረ ጉዳይ ሆኖ ነበር። መጽሔቱ የማንዴላን የራስ ቅል በጣም አግዝፎ የተቀረው አካላቸውን ደግሞ ትንሽ አድርጎ ነበር በካርቱን ምስሉ ያወጣቸው። የዚህ የማንዴላ የካርቱን ምስል አንድምታም፤ “በኃይላቸው፣ በሰራዊታቸው ብዛትና በጠብመንጃ ኃይል ሳይሆን በአእምሮአቸው ታላቅነትና ብስለት፣ በፍቅር፣ በቅን ልቦ እና በማስተዋል ሕዝባቸውን፣ ሀገራቸውን የሚመሩ፣ ብልህና ታላቅ የሆነ መሪን አፍሪካ አሁን ገና አገኘች፤” የሚል መልእክትን ለማስተላለፍ ነበር ይህን የማንዴላን የካርቱን ምስል የተጠቀመበት።


በእርግጥም ሥልጣን የፈጣሪና የሕዝብ አደራ መሆኑን የዘነጉ፣ ሥልጣን ርስተ-ጉልት በሆነባት አፍሪካችን፣ ኢትዮጵያችን- ለሥልጣናቸው ሲሉ በገዛ ሕዝባቸው ላይ ጦር ለማዝመት ወደኋላ የማይሉ፣ የአፍሪካን በደም አበላ እንድትዋኝ፣ ምድራችን የደም-ምድር/አኬል-ዳማ እንድትሆን ያደረጉ፣ ከአውሬ ያልተለዩ አምባገነን መሪዎችን ባየንባት አኅጉራችን/ኢትጵያችን፣ የምርጫ ኮሮጆ ገልብጠውና የሕዝብን ድምፅ ወዲያ ብለው ‹‹ሥልጣን ወይም ሞት!›› በሚል መፈክር ሕዝባቸው ላይ የጥይት ውርጅብኝ የሚያዘንቡ ቡኩኖችን፣ በሙስና፣ በሌብነት ላይ የነገሡ አልጠግብ ባይ፣ ‹‹የቀን ጅቦችን››፣ ግብዞችንና አስመሳዮች፣ የእውነትና የፍትሕ ጠላቶች ነፍስ ሥጋችንን ባስጨነቁባት ኢትዮጵያችን- የአፍሪካዊውን፣ ታላቅ ጀግና የማንዴላን/የማዲባን፤ ‹የእውነት፣ የፍቅር፣ የዕርቀ-ሰላም መንገድ የሚከተል በፍቅር ልብ፣ በአእምሮ ብስለትና በማስተዋል ሕዝባቸውንና ሀገራቸውን የሚመሩ መሪዎችን ማግኘት እንደ ታላቅ የምስራች የሚቆጠር ነው።


ምዕራባውያኑ ታላላቅ ሚዲያዎች ለዚህም ይመስላል ‹የሰላም፣ የዕርቅ ሰው› የሆኑትን ኔልሰን ማንዴላን እንዳሞጋገሷቸው፣ ከፍ እንዳደረጓቸው ሁሉ በተመሳሳይም ሰሞኑን እንደ ዋሽንተግተን ፖስት፣ ዘጋርዲያን ያሉ ጋዜጦችና ታላላቅ የመገናኛ ብዙኃን የሀገራችንን፣ የኢትዮጵያን ጠቅላይ ሚኒስትር የዶ/ር ዐቢይ አሕመድን ‹የፍቅር፣ የዕርቀ-ሰላም ጉዞ› ከግምት ውስጥ በማስገባት ‹‹ዳግመኛው አፍሪካዊው ማንዴላ›› ሲሉ ለመጥራት የተገደዱት።

2. ጠቅላይ ሚ/ር ዶ/ር ዐቢይ አሕመድ በማንዴላ የፍቅር እና የዕርቅ መንገድ…!!


“Ethiopia always has a special place in my imagination and the prospect of visiting Ethiopia attracted me more strongly than a trip to France, England, and America combined. I felt I would be visiting my own genesis, unearthing the roots of what made me an African.” (Long Walk to Freedom Nelson Mandela/1994)


‹‹ኢትዮጵያ እና ኢትዮጵያዊነት በእኔና በሕዝቤ ልብና ማንነት ውስጥ ያለው ሥፍራ እጅጉን ክቡርና የተለየ ነው፤ በዓለማችን ከሚገኙ ታላላቅ ሀገራት መካከል ከፈረንሳይ፣ ከኢንግላንድና ከአሜሪካ ሀገራት ጉብኝቴ ይልቅ፤ የመላው ጥቁር ሕዝቦች ታሪክ፣ ሥልጣኔ፣ ቅርስና የአፍሪካዊ ማንነቴ ሥርና መሠረት የሆነችውን ሀገረ ኢትዮጵያን መጎብኘት በእኔና በሕዝቤ ልብ ውስጥ ልዩ ትርጉም፣ ልዩ ስፍራ አለው።›› (ኔልሰን ማንዴላ)


በውድ ሀገራቸው ኢትዮጵያ፣ በሕዝባቸውና በአፍሪካ ምድር ፍቅር፣ ዕርቀ-ሰላም፣ ብልጽግና ይሰፍን ዘንድ ምኞታቸው የሆነው የሀገራችን አዲሱ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር ዐቢይ አሕመድ፤ ቅዳሜ ዕለት በተጠራው ታሪካዊና ታላቅ የድጋፍ ሰልፍ በለበሱት ካኔተራ/ቲሸርት ላይ የደቡብ አፍሪካውያን፣ የፀረ-አፓርታይድ ታጋይና የነጻነት አርበኛ፣ ኔልሰን ሮሂላላ ማንዴላ ምስል እንዲሆን መፍቀዳቸው የእኚህን ታላቅ አፍሪካዊ አድናቂያቸው ብቻ ሣይሆኑ በተግባርም የእርሳቸውን የዕርቀ-ሰላም መንገድ ለመከተል መወሰናቸውን የሚያሳብቅ ነው።


ደቡብ አፍሪካውያን ‹‹ታታ ማዲባ (ታላቁ አባታችን)›› በሚል የሚጠሯቸውና የሚያሞኳሽዋቸው ኔልሰን ሮሂላላ ማንዴላ የሀገራቸውን፣ የሕዝባቸውንና የእርሳቸውን እንደ መርግ የከበደ የመከራ፣ የግፍና የጭቆና ታሪክ፣ የአፍሪካንና ሕዝቦቿን ዘመናት የባርነትና የቅኝ ግዛት አሰቃቂ፣ የመከራ ዘመናት- በፍቅር፣ በይቅርታ ዘግተው፣ ለ27 ዓመታት ከቀዝቃዛው የአትላንቲክ ውቅያኖስ ማዶ- በሮቢን ደሴት ወኅኒ ቤት ተግዘው፣ በዘረኛው የአፓርታይድ መንግሥት የውድ እናታቸውንና የበኩር ወንድ ልጃቸውን እረፍተ-ሞት ላይ እንኳን እንዳይገኙ ማእቀብ ተጥሎባቸው፣ እንደ መርግ የከበደ የእናታቸውን ህልፈት ለብቻቸው ሆነው በኀዘንና በቁጭት በትር እንዲገረፉ የፈረደባቸውን፤


ከትግል አጋራቸውና ከውድ ሚስታቸው ጋር እንኳን በስድስት ወር አንድ ጊዜ ለሠላሳ ደቂቃ ብቻ እንዲገናኙ የወሰነባቸውን … ያን በእርሳቸውና በሕዝባቸው ላይ አስከፊ የሆነውን የዘረኝነት ቀምበር የጫነባቸውን፣ መራራና አሰከፊ፣ የሰቆቃ ሥርዓት ይቅር ብለው በአፍሪካ፣ በዓለም ፊት አዲስ ታሪክ የጻፉት፤ የአፍሪካ ጥቁር አፈር ውድ ልጅ የሆኑት ማንዴላ የዶ/ር ዐቢይ ሕያውና ታላቅ ተምሳሌት ሆነው በቅዳሜው የድጋፍ ሰልፍ ላይ ደምቀው ታይተዋል።


እኚህ የሀገራችን ጠቅላይ ሚ/ር የዶ/ር ዐቢይ ታላቅና ሕያው ተምሳሌት የሆኑ፣ የዕርቅና ሰላም ሰው፣ ደቡብ አፍሪካዊው የነጻነት ታጋይና አርበኛ፣ ኔልሰን ማንዴላ ከ27 ዓመታት ግዞት ነጻ በተለቀቁበት እ.ኤ.አ. የካቲት 11 ቀን 1990 ደስታቸውን ለመግለጽ ለተሰበሰቡ በሚሊዮን ለሚቆጠሩ ደቡብ አፍሪካውያን ሕዝባቸው፣ በኬፕታውን ከተማ ባደረጉት ንግግራቸው እንዲህ ነበር ያሉት፤


I stand here before you not as a prophet but as a humble servant of you, the people. Your tireless and heroic sacrifices have made it possible for me to be here today. I therefore place the remaining years of my life in your hands.


ደቡብ አፍሪካውያን ሕዝቤ ሆይ! በፊታችሁ የቆምኩት እንደ ነቢይ ሳይሆን እንደ ትሑት አገልጋያችሁና ታዛዣችሁ ሆኜ ነው፤ የእናንተ ድካም የለሽ፣ ጀግንነታችሁና መሥዋዕትነታችሁ የዛሬ የነጻነት ቀን ዕውን እንዲሆን አድርጓል፤ ስለሆነም እናንተን በታማኝነትና በቅንነት ለማገልገል ቀሪ የሕይወት ዘመኔን በእጃችሁ አደራ እተዋለሁ።


እንደ አፍሪካዊው ጀግና ኔልሰን ማንዴላ ሁሉ ዶ/ር ዐቢይ አሕመድም በሔዱበትና በተገኙበት የተለያዩ መድረኮች ሁሉ በሚያደርጓቸው ንግግሮቻቸውና ተግባራቸው የሕዝብ አገልጋይነታቸውን ለማስመስከር፣ በፍቅር፣ በቅን ልቦና እና ትሕትና ተግተው በመሥራት ላይ ናቸው። አይሁዳዊው፣ ጠቢቡ ንጉሥ ሰለሞን፣ ‹‹ትጋት ለሰው የከበረ ሀብት ነው፤›› እንዲል ጠቅላይ ሚ/ር ዐቢይ በዚህ አጭር ጊዜ ውስጥ- ሀገራቸው፣ ኢትዮጵያን ከሰሜን እስከ ደቡብ፣ ከምሥራቅ እስከ ምዕራብ በመጓዝ የፍቅርን፣ የሰላምንና የዕርቅን ዘር ለመዝራት እየደከሙ፣ እየተጉ ነው። ‹‹ፍቅር ያሸንፋል!›› በሚል መርሕም ጠቅላይ ሚኒስትሩ ላለፉት ረጅም ዓመታት ጥላቻና መከፋፋት፣ መበላላትና መለያየት ለነገሠበት የሀገራችን የፖለቲካ የጨለማ መንገድ ላይ ፍቅር ብርሃን ይበራበት፣ ይቅርታ ጎሕ ይደምቅበት ዘንድ እየተጉ፣ ሕዝባቸውን፣ የሥራ ባልደረቦቻቸውንና ፓርቲያቸውን ኢሕአዴግን ጭምር እያተጉ ነው።

3. ፍቅር ያሸንፋል!


ደቡብ አፍሪካዊው የነጻት ታጋዩ ኔልሰን ማንዴላ፤ ‹‹ኢትዮጵያ እና ኢትዮጵያዊነት እርሳቸው፣ የሕዝባቸውና የመላው ጥቁር ሕዝቦችና በአጠቃላይ የሰው ልጆች ሁሉ ግዙፍ ታሪክና ገናና ሥልጣኔ መነሻ፣ የሰው ልጆች የነጻነት የተጋድሎ ክቡር ተምሳሌት… ወዘተ መሆኑን ባወጁበት ‹Long Walk to Freedom› በሚል ረጅሙን የትግል ሕይወታቸውን በተረኩበት መጽሐፋቸው፤ ‹‹ፍቅር በማንኛውም ልብ ውስጥ በተፈጥሮ አለ፤ በተቃራኒው ጥላቻ ግን በትምህርት እንጂ በተፈጥሮ አይገኝም።›› እንዳሉት ሁሉ ጠቅላይ ሚ/ር ዶ/ር ዐቢይ ይህን የፍቅር፣ የዕርቀ-ሰላም መንገድ ለመጓዝ ረጅሙን ጉዞ ተያይዘውታል።


ዶ/ር ዐቢይ ባሳለፍነው ቅዳሜ በመስቀል አደባባይ በተጠራው ታሪካዊ የድጋፍ ሰልፍ ላይ የማንዴላ ምስል ያረፈበትን ካኔተራ ለብሰው መምጣታቸው እኔም ለውድ ሀገሬ፣ ለዚህ ባለ ታሪክና ታላቅ ሕዝብ ‹የማንዴላን/የማዲባን የፍቅር፣ የሰላም፣ የእርቅ መንገድ እከተላለሁ!› በሚል መርሕ፤ የኢትዮጵያዊነትን የፍቅርና የአንድነት ቃል ኪዳን ከሕዝባቸው ጋር አብረው ለማደስ ቃል የገቡበት፣ ለውድ ሀገራቸውና ለውድ ሕዝባቸው ምኞታቸውና ሕልማቸው ‹‹ፍቅር፣ ሰላም፣ አንድነት፣ መደመር›› መሆኑን ዳግመኛ ያረጋገጡበት ታሪካዊ፣ ታላቅ ዕለት ነው ማለት ይቻላል።


ጠቅላይ ሚ/ር ዶ/ር ዐቢይ አሕመድ ወደ ሥልጣን ከመጡበት ማግሥት ጀምሮ ፍቅርን፣ ይቅርታን፣ ሰላምንና ዕርቅን በማወጅ ሀገራቸው ኢትዮጵያ በቀደመ ታሪኳ ወደነበራት ገናና ሥልጣኔ፣ የታላቅነት፣ የክብር ሰገነት ላይ ትመለስ ዘንድ መወጣጫ መሰላሉ፣ እንደ ሀገር ለመቀጠል ያለን ብቸኛ አማራጭ፤ ‹አንድነት፣ ኅብረት፣ መደመር ነው፤ በአንድነት እጅ ለእጅ ተያይዘን በኢትዮጵያ ሰማይ ላይ ፍቅር፣ ሰላም እንዲናኝ ሁላችንም የበኩላችንን አስተዋጽኦ እናድርግ!› በማለት ደጋግመው ጥሪያቸውን ለሕዝባቸው አስተላልፈዋል።


ጠቅላይ ሚ/ሩ በዚሁ ፍቅርን፣ ሰላምንና ዕርቅን ባስቀደሙበት ጉዞአቸው ከሀገራችን ኢትዮጵያ ውጪም ከምሥራቅ አፍሪካ እስከ ሰሜን አፍሪካና መካከለኛው ምሥራቅ ሀገራት ድረስ ተጉዘው ለሕዝባቸው ያላቸውን ፍቅርና ክብር በተግባር ጭምር አሳይተውናል።

 

4. ቅዳሜ ሰኔ 16ን በጨረፍታ፡-


የቅዳሜው ሰኔ 16 ቀን የድጋፍ ሰልፍ ለጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር ዐቢይ አሕመድ የፍቅር፣ ዕርቀ-ሰላም ጥሪ፣ ግብዣ ኢትዮጵያውያን ሁሉ ዘር፣ ቋንቋ፣ ሃይማኖት ድንበር ሳይለያቸው፣ ሳይከፋፍላቸው በአንድነት ሆነው፤ ‹‹እኛም ከጎንህ ነን፣ ኢትዮጵያና ሕዝቧን ታላቅ የማድረግ ክቡር ራእይህም ተካፋዮች ነን። ጠቅላይ ሚኒስትራችን፤ ‹‹ሕልም ሕልማችን፣ ቁጭትህ ቁጭታችን፣ ናፍቆትህ ናፍቆታችን፣ ተስፋህ ተስፋችን ነው!›› በሚል የዘመናት ናፍቆት፣ ታላቅ ስሜትና ጉጉት- ኢትዮጵያውያን ሁሉ በፍቅር የታደሙበት ነበር የቅዳሜው ዕለት የመስቀል አደባባዩ ታሪካዊ ሰልፍ።


በአንፃሩም ደግሞ ‹‹የእውነት፣ የፍትሕ፣ የፍቅር፣ የሰላም ጠላቶችን ያስደነገጠ፣ ያስበረገገና የክፋት ምክራቸው የተናደበት፣ ታሪክ በወርቀ ቀለሙ የከተበው ደማቅና ታሪካዊ ሰልፍ ሆኖ ነው ያለፈው። ጠቅላይ ሚ/ር ዶ/ር ዐቢይ በቅዳሜው የድጋፍ ሰልፍ ላይ በደረሰው የቦምብ ጥቃት አደጋ በኋላ ለኢትዮጵያ ሕዝብ በቀጥታ ባስተላለፉት መልእክታቸው እንዳሉትም፤


‹‹የጥፋት፣ የክፋት ኃይሎች ሆይ፡- ከብረት በጠነከረ በኢትዮጵያዊነት የፍቅር፣ የአንድነት ቃል ኪዳን፣ ብርሃን የፈነጠቀበት ጎዞአችንን ለማጨለም፣ ደስታችንን ለመረበሽ ያደረጋችሁት ሙከራ አልተሳከላችሁም፤ ደግሞ መቼም አይሳካላችሁምም። በዚህ ክፋታችሁ፣ ጥፋታችሁ መካከል እንኳን ኢትዮጵያና ኢትዮጵያውያን ለፍቅር፣ ለሰላም፣ ለአንድነት የዘረጉት ክንዳቸው አልታጠፈም፤ አይታጠፍምም። በሀገራችን የጀመረው የፍቅርና የአንድነት ጠል፣ ዝናብ መዝነቡ ይቀጥላል፤ በጭራሽ ወደኋላ አንመለስም!!››


ዕለቱ ይቅርታ ከፍ ያለበት፣ ፍቅር የነገሠበት ነበር። በጀግኖች አባቶቻችንና እናቶቻችን የነጻት ተጋድሎ፣ በክቡር ደማቸው ከፍ ያለው አረንጓዴው፣ ቢጫውና ቀዩ ሰንደቀ ዓላማችን በክብር ከፍ ብሎ የታየበት ነበር። በአጭሩ የሰልፉ ኅብረ ብሔራዊነት፣ ታላቅ ትዕይንት ግን ቃላት ከሚገልጸው በላይ እጅግ ልዩ ነበር። ያልተሰማ የመፈክር ዓይነትና ያልተሰማ የፍቅር፣ የአንድነት፣ የድል ዜማ አልነበረም። ላለፉት ሃያ ዓመታት የታሰሩ መፈክሮችና ዜማዎች በነጻነት አዲስ አበባን ጎዳናዎች አድምቀውት ነበር የዋሉት። ሕፃን፣ ወጣት ወንዶችና ሴቶች፣ አርበኞች፣ አርጋውያን፣ ካህናት፣ መነኮሳት፣ ሼኽዎች... ብቻ ምንም የቀረ የኅብረተሰብ ክፍል አልነበረም ማለት ይቻላል። ፍቅር ያሸነፈበት፣ ደማቅና እጅግ የተዋበ ሰልፍ ነበር!!


በኢትዮጵያ ፍቅር ነፍሳቸው የተማረከ፣ በእናት ምድራቸው የአንድነት የተጋድሎ ታሪክ ብሔራዊ ኩራት መንፈሳቸው ከፍ ያለ ኢትዮጵያውያን ሁሉ በፍቅር ሸማ ጥበብ ደምቀው በደስታ እንባ የታጠቡበት ቀን ሰኔ 16 ዕለት ቅዳሜ!! በዚህ የድጋፍ ሰልፍ ላይ የእናት ሀገራችንን ሰንደቀ ዓላማ በክብር ከፍ አድርገው የተሸከሙና የሚያውለበልቡ አርጋውያን አባቶችና እናቶች በእንባ እየታጠቡ የኢትዮጵያን አምላክ በደስታ ሲቃ ተውጠው ሲያመሰገኑ ማየት ልዩ የሆነ ስሜትን የሚያጭር ነበር። ይህ ፍቅር፣ ሰላም እና የይቅርታ መንፈስ በሀገራችንና በሕዝባችን መካከል ጸንቶ ይቀጥል ዘንድ የሁላችንም ኢትዮጵያውያን ጸሎትና ምኞት ነው።


‹‹Let Unity, Discipline and Peaceful Action become the Hallmark of Everything We Do! Viva Peace! Viva Democracy!›› (Nelson Mandela/Madiba)


‹‹አንድነት፣ ጨዋነትና ሰላምን መርሕ ያደረገ የለውጥ እንቅስቃሴ፤ በምናደርጋቸው በማንኛውም ድርጊታችን ዋና ቁልፍ ጉዳይ ይሁን! ቪቫ ለሰላም! ቪቫ ለዲሞክራሲ!››
ሰላም ለኢትዮጵያ! ሰላም ለሀገራችን!

ዳንኤል ክብረት (http://www.danielkibret.com)

 

አንድን ሕዝብ ወይም ማኅበረሰብ በተመለከተ በማወቅም ሆነ ባለማወቅ የሚደረጉ አሉታዊ የገጽታ ግንባታዎች ውጤታቸው ከሚታሰበውም የከፋ ነው። በዓለም ላይ አደጋ ላይ የወደቁ ማኅበረሰቦችን ታሪክ ስንመለከት ከሁለት ወገን የመጡ አካላት የቆሰቆሱት እሳት ያስከተለውን ረመጥ እናይባቸዋለን። አንደኛው እነርሱን ከሚወደው ወገን ሲሆን ሌላኛው ደግሞ ከሚጠላቸው ወገን ነው።


የተጠቂው ወገን ነኝ የሚለው አካል ያልተሰጠውን ውክልና እየወሰደ የሚፈጽማቸው ተግባራትና የሚያቀርባቸው ሐሳቦች በተቃራኒ ሆነው ነገሩን ለሚቆሰቁሱት ቢላዋ ያቀብላል። በጣት የሚቆጠሩ ልዩ ተጠቃሚዎች ሚሊዮኖችን ወክለው ለመታየት ይጥራሉ። እፍኝ የማይሞሉ አቀንቃኞች የማኅበረሰቡ አፈ ጉባኤ አድርገው ራሳቸውን እየሾሙ የሚናገሯቸው ንግግሮች የዚያ ማኅበረሰብ አቋም መስለው እንዲታዩ ይተጋሉ።


በአንድ ማኅበረሰብ ስም ጥቅም የሚያገኙ አካላት በየዘመናቱ ይፈጠራሉ። በክርስትናና በእስልምና ስም በተፈጸሙ ወረራዎች፣ ዝርፊያዎች፣ ቅኝ ግዛቶች፣ ጦርነቶችና ጭቆናዎች ተጠቃሚዎቹ አማንያኑ አይደሉም። ተጠቃሚዎቹ በእምነቱና በአማንያኑ ስም የሚነግዱት አካላት ናቸው። እነዚህ አካላት እምነቱንም ሆነ አማንያኑን የሚፈልጓቸው ለሁለት ነገር ነው። ለምክንያትነትና ለከለላነት። መልከ ጥፉን በስም ይደግፉ እንደሚባለው ግለሰባዊ ስግብግብነትና የሥልጣን ጥመኝነት ላስከተለው ክፉ ተግባር የተቀደሰው ሃይማኖት ምክንያት እንዲሆን ይፈለጋል። ከዚህ በተጨማሪ ደግሞ ዘራፊዎቹና ገዳዮቹ እንዳይነኩ እምነቱን ለሽፋንነት ይፈልጉታል። እነርሱን መንካት እምነቱን መንካት ተደርጎ እንዲወሰድ። በዘር ከለላ ተከልለው የሚበዘብዙና የሚጨቁኑ ሰዎችም ይሄው ነው መንገዳቸው።


በአንድ ማኅበረሰብ ስም የሚነግዱት አካላት በሌላው ማኅበረሰብ ዘንድ የሚፈጥሩት የተበላሸ ሥዕልም አለ። የእነርሱ መጠቀምና ክብር፣ ሥልጣን ማግኘትና መግዛት የማኅበረሰቡ ተደርጎ እንዲወሰድ ያደርጉታል። በተለይ ደግሞ ግልጽነትና ጠያቂነት ባልዳበረበት ማኅበረሰብ ውስጥ እገሌ እና እገሊት፣ ይሄና ያ፣ እንዲህና እንዲያ ሁሉንም የሚገልጡ ማሳያዎች ተደርገው ይወሰዳሉ። ይህ ደግሞ ለጅምላ ፍረጃ ያጋልጣል። አበበ ተጠቀመ ማለት አበበ የተገኘበት ማኅበረሰብም ተጠቀመ ማለት ነው ተብሎ ይወሰዳል። አበበም እንደዚያ እንዲሆንለት ይፈልጋል።


ከዚህ ባሻገር ደግሞ ዐውቀውና ሳያውቁት ሌላውን ማኅበረሰብ የማጥላላት፣ የማናናቅና የመፈረጅ ዘመቻ የሚያደርጉም አሉ። አንዳንዶቹ ግለሰብን ከማኅበረሰብ መለየት ያቃታቸው ናቸው። አንድ በሬ ከወጋቸው በሬዎችን ሁሉ የሚጠሉና ሊያርዱ የሚነሡ ናቸው። ለዚህ ጥሩ ምሳሌ ሆኖ ምንጊዜም የሚጠቀሰው በአይሁድ ማኅበረሰብ ላይ የደረሰው ነው። ምንም እንኳን ክርስቶስን የተቃወሙት፣ ያስፈረዱበትና የሰቀሉት ከአይሁድ ወገን የተገኙ ባለሥልጣናትና ጥቅመኞች ቢሆኑም፣ የመጀመሪያዎቹ ሐዋርያትና ክርስቲያኖችም ከአይሁድ ወገን የተገኙ ነበሩ። በተደጋጋሚ በየዘመናቱ የተገለጠው ግን ስለ ሰቃዮቹ አይሁድ እንጂ ስለ ክርስቲያኖቹ አይሁድ አልነበረም። በጅምላ ‹አይሁድ ይህንን አደረጉ› እየተባለ የተነገረው ነገር ከ40 ሚሊዮን በላይ አይሁድ ያለቁበትን ጥፋት በየዘመናቱ አምጥቷል።


በዘመነ ክርስቶስ ከአንድ ሚሊዮን በላይ አይሁድ እንደነበሩ ዮሴፍ ወልደ ኮርዮን ይናገራል። ከእነዚህ መካከል ግን በክርስቶስ መከራና ሞት የተሳተፉት ከአምስት ሺ አይበልጡም። መከራው ግን ለሁሉም ተረፈ።


በየማኅበራዊ ሚዲያው፣ በየቀልዶቻችንና በየዘፈኖቻችን የምናስተላልፈው አንድን ወገን የማስጠላትና የማክፋፋት ዘመቻ ማጣፊያው የሚያጥር ነው። በልጆቻችን አእምሮ ውስጥ የሚቀመጡት እነርሱ ናቸው። ልጆቻችን ስለዚያኛው ማኅበረሰብ የሚኖራቸውን አመለካከት የሚቀርጹት በነዚህ ጽሑፎች፣ ቀልዶችና ዘፈኖች ነው። በሀገራችን አንድን ማኅበረሰብ የሚያጥላሉ ዘፈኖች ቦታ እንዲያገኙ ተደርገዋል። አንድን ማኅበረሰብ ለይተው የሚያጠቁ የፕሮፓጋንዳ ቃላት ተፈጥረዋል፤ አንድን ማኅበረሰብ ለይተው የሚያሸማቅቁ መግለጫዎች በባለሥልጣናት ደረጃ ተሰጥተዋል። እነዚህ ሁሉ ከሌሎቹ ጋር እየተደመሩ የተጠቂነት ስሜት የሚሰማው፣ ራሱን ወደመከላከል የሚገባ፣ ሕልውናው አደጋ ላይ መድረሱን ያመነ ማኅበረሰብ ፈጥረዋል። እንዲህ ያለው ማኅበረሰብ ሲፈጠር ደግሞ ከድልድይ ይልቅ ግንብ እየገነባ ከሌላው ጋር መራራቅንና መከለልን ይመርጣል።


በአውሮፓ ከ16ኛው መክዘ በኋላ ለተስፋፋው የፀረ ሴማዊነት ስሜት የታላቁ ጸሐፌ ተውኔት የሼክስፒር ‹የቬነሱ ነጋዴ› ቴአትር አስተዋጽዖ ማድረጉ ይነገራል። የቬነሱ ነጋዴ ዋና ገጸ ባሕርይ ሻይሎክ የተባለ ገብጋባ ይሁዲ ነው። ሻይሎክ የዕብራይስጥ ስም አይደለም። ነገር ግን ‹ሳላን› ከተሰኘውና የሴም የልጅ ልጅ፣ የዔቦር አባት ከሆነው ሰው ስም የተቀዳ መሆኑ ይታመናል። የሻይሎክ ገብጋባነትና ጭካኔ ለከት የለውም። ከእርሱ ገንዘብ የተበደረው ክርስቲያኑ አንቶኒዮ መክፈል ቢያቅተው መያዣው ከአንቶኒዮ ሰውነት የሚቆረጥ አንድ ሙዳ ሥጋ ነው። አንቶኒዮ ብድሩን መክፈል አቃተው። ሻይሎክም ሙዳ ሥጋውን ከአንቶኒዮ ሰውነት ቆርጦ ለመውሰድ ተነሣ።


ሼክስፒር ይህንን ድራማ የጻፈበት የኤልሳቤጥ ዘመን (Elizabethan Era -1558-1605) የሚባለው ጊዜ እንግሊዞች በፀረ ሴማዊነት የተለከፉበት ዘመን ነበር። ከ1290 ጀምረው ከእንግሊዝ የተባረሩት አይሁድ ወደ እንግሊዝ ለመግባት አይፈቀድላቸውም ነበር። የድራማው መቼት በሆነው ቬነስ ደግሞ አይሁድ ይጠላሉ፤ ለጥቃት የሚያጋልጥ የተለየ የመለያ ልብስ እንዲለብሱ ይገደዳሉ። በሼክስፒር ዘመን የነበሩ ድርሰቶች፣ ቀልዶች፣ ሥዕሎችና ድራማዎች አይሁድን ገብጋቦች፣ ክፉዎችና አጭበርባሪዎች አድርገው የሚስሉ ነበሩ። የሼክስፒርን ድርሰቶች ያጠኑ ሊቃውንትም ‹የቬነሱ ነጋዴ› ቴአትር ‹የቬነሱ ይሁዲ› እየተባለ ይጠራ እንደነበር ይገልጣሉ። ይህም ክሪስቶፈር ማርሎዊ ከደረሰው ‹የማልታው ይሁዲ› ቴአትር ጋር ያመሳስለዋል። በ‹የማልታው ይሁዲ› ቴአትር ውስጥ የሚገኘው ይሁዲው ባራባስ እንደ ሻይሎክ ክፉ ነው። የቬነሱ ነጋዴ የሚያልቀው ሻይሎክ ወደ ክርስትና ሲመለስ ነው።


ይህ በሼክስፒር ድርስት ውስጥ የተሳለው ይሁዲ ገጸ ባሕርይ አይሁድ ቀድሞ ከተሳሉበት ገጽታ ጋር ተደምሮ በማኅበረሰቡ ዘንድ የሚታዩበትን መነጽር አበላሸው። ስለ እነርሱ ክፉ መናገር፣ መጻፍና መቀለድ የተፈቀደ መሰለ። ለእነርሱ የሚከራከርም ጠፋ። በኋላ ዘመን በአይሁድ ላይ የተፈጸሙ ጥፋቶችን ያመጡት እነዚህን የመሰሉ ድርሰቶች፣ ቀልዶችና ዘፈኖች ነበሩ።


ዛሬም እኛ ኢትዮጵያውያን ከሁለቱም ወገን ልንርቅ ይገባናል። የሌላችሁን የማኅበረሰብ ውክልና ለሥልጣናችሁ፣ ጥቅማችሁና ለክብራችሁ ስትሉ የምታቀነቅኑ ተቆጠቡ። ማንም አልወከላችሁም። የሰነዶች ምዝገባና ማረጋገጫ ጽ/ቤትም ይህንን አያረጋግጥላችሁም። ሕዝቡ ያላለውን በሕዝብ ስም አትናገሩ። እናንተ ስትጠግቡ ሕዝቡ እንደጠገበ አታስመስሉት፤ እናንተ ሲያማችሁም ሕዝቡ እንደታመመ አታስቃስቱት። እናንተ ስትራቡ ሕዝብ የተራበ አድርጋችሁ አትሳሉት፤ ዕዳችሁን ብቻችሁን ውሰዱ።


በሌላ በኩል ደግሞ ስለ አንድ ሕዝብ በጅምላ የሚነገሩ የጥላቻ ንግግሮች፣ ቀልዶች፣ ጽሑፎች፣ ዘፈኖች፣ ግለሰቦችን ጠቅመው ሕዝብን ይጎዳሉ። ይበልጥ ደግሞ በልጆቻችን አእምሮ ውስጥ ተቀርጸው እንደ ጊዜ ጠባቂ ቦንብ ይቀመጣሉ። ለሕዝብ ሲባል ግለሰቦችን መተው እንጂ ለግለሰቦች ሲባል ሕዝብን ማጥፋት ሕጋዊም ሞራላዊም አይደለም።

 

ከተፈሪ ብዙአየሁ ዶርሲስ (ዶ/ር)

የኢትዮጵያ ሰላም ለአፍሪካ ቀንድ ቀጠና እጅግ ወሳኝ ነው። ከሁሉ የሚበልጠው ደግሞ ኢትዮጵያውያን ከሌሎች የአፍሪካ ቀንድ ህዝቦች ጋር እንደ የጉርብትናቸው የደም፣ የባህል የቋንቋ እና የሃይማኖት ትስስር አላቸው። በሌላ በኩል ኢትዮጵያ የምትባል ሀገር ለአፍሪካ ቀንድ ሀገራት እምብርት ናት።

የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ እድገት ከእነዚህ ሀገራት ጋር ባላት የመልካም ጉርበትና ትስስር ብቻ ሳይሆን በእነርሱ የውስጥ ጉዳይ ጋር በተያያዘ ሁኔታ በቀጥታም ይሁን በተዘዋዋሪ ይወሰናል።

ፖለቲካቸው፣ ሃይማኖታቸው፤ ኢኮኖሚያቸው እኛን ባይወክል የኛን የመወሰን አቅሙ የማይካድ ነው።

እነዚህ ጎረቤት ሀገራት ለኢትዮጵያ ህልውና ወሳኝ ባይሆኑም እንኳን በስኬትዋም ሆነ ውድቀትዋ ውስጥ ጉልህ ድርሻ ይኖራቸዋል። በመሆኑም የትላንት ማንነታቸውን እና የዛሬ ፍላጎታቸውን መለየት ለኢትዮጵያ መጻኢ የዉስጥ ፖለቲካ፣ ኢኮኖሚ፣ እና የዉጭ ግኑኝነትዋ   ወሳኝ ነው።

ለዚህ ነዉ ኢትዮጵያ ለራስዋ ስትል እነርሱን የማቀፍ ስራ መስራትዋ የግድ ነው የሚባለዉ።

ኢትዮጵያን ጨምሮ የእነዚህ የአፍሪካ ቀንድ ሀገራት ቀጠና በውስብስብ ፖለቲካ የተሞላ ነው። ሁሉም የቀጠናው ሀገራት ማለትም ኢትዮጵያ፣ኤርትራ፣ ጅቡቲ፣ ሶማሊያ ሁለቱ ሱዳኖች፣እና ኬኒያ ከውስጥ በሚነሱ የጎሳ ፖለቲካን ጨምሮ እስከ አለም አቀፍ ሃያላን ሀገራት የጥቅም ፖሊሲ ጥግ ድረስ ከሌሎቹ የአፍሪካ ሀገራት በተለየ መልኩ በአንጻራዊነት በተከታታይ ግጭቶች እና ቡራቡሬ ትርምስ ይታወቃሉ።ለ150 አመታት ያላባራውና ጊዜ እና ክስተትን ጠብቆ የሚነሳው እነዚህ ሃያላን ሀገራት ለራሳቸው ጥቅሞች ሲሉ በየሀገራቱ መካከል የዘሩአቸው አረሞች አፍሪካዉያን መንግስታት በተቀያየሩ ቁጥር እንደ አዲስ ከተዳፈኑበት እየተቀጣጠሉ የዚህን ቀጠና ሀገራት በግልም በጋራም ዋጋ እያስከፈሉ፣ እድገቶቻቸውን እያሽመደመዱ ይገኛሉ። በሌላ በኩል እነዚህ የዚህ ቀጠና የአፍሪካ ሀገራት ይህንን አረም በጋራም ሆነ በግል ለመከላከል እንዳይከለከሉ የየግል እጀንዳዎቻቸውን ሳይጨርሱ ተጨማሪ የቤትም ሆነ የጎረቤት ስራዎች ይሰጣቸዋል። አፍሪካ በአጠቃላይ ምስራቃዊ አፍሪካ በተለይ በአሁኑ ዘመን ካሉት ሀያላን ሀገራት ተጽእኖ ነጻ የሆኑበት ጊዜ በታሪክ ወደ ሁዋላ ተኪዶ በራሳቸው ሀያላን በነበሩበት ጊዜ እንጅ የቅርብ ጊዜ ትዝታ የላቸውም።

ከታሪክ እንደምንረዳዉ እና እየሆነ ካለዉ በመነሳት በዚህ በ150 አመታት ውስጥ የአፍሪካ ቀንድን ያመሱአት ሀገራት የሚከተሉ ናቸዉ።

1.  የእንግሊዝ እና የጣሊያን በቀይ ባህር ላይ ያላችው ፍላጎት በኢትዮጵያና በኤርትራውያን መካከል ያላባራ ቁርሾ ጥሎ ማለፉ እና ኢትዮጵያን ወደብ አልባ ሀገር ማድረጉ፣

2.  የግብጽ በአባይ ወንዝ ላይ ባለት ጥቅም የበላይነትዋን ለማስጠበቅ የምታደርገው እልህ አስጨራሽ ተጋድሎ አለማባራቱ፣

3.  የፈረንሳይ በጂቡቲ ላይ የመቆየትዋ እና አወጣጥዋም የወቅቷን ኢትዮጵያ እንጅ የነገይቷን ሁኔታ ያላገናዘበ ዉሳኔ በማድረግ አዳፍና የሄዴችው እሳት ኢትዮጵያ በጅቡት ጉዳይ ላይ መቼም አቅም እንዳይኖራት ማድረጉ፣

4.  የእንግሊዝ፣ የጣሊያን፣ እና የፈረንሳይ በሱማሊያ በነበራቸው ትንቅንቅ ውስጥ ለታላቋ ሱማሊያ መፈጠር ጽንሰ ሀሳብ ማኖር እና የኢትዮ ሶማሌ ያልበረደለት ጫና፣  

5.  በቀዝቃዛው ጦርነት ወቅት የሶቪዬት ህብረት/የሩስያ እና አሜሪካን መር ምእራባውያን የተቃራኒ አይዶሎጂ ፍትግያ ውስጥ የተፈጠረው ቂርሾ አለማባራት፣

6.  ከቀዝቃዛው ጦርነት ወዲህ የአሜሪካን መር አለም አቀፍ የሽብርተኝነት ቁጥጥር ዘመቻ ለኢህአዴግ መር ኢትዮጵያ መንግስት በቀጠናው ላይ እንድተፏንን እድል ማግኘት፣

7.  በደቡብ ሱዳን የእርስ በርስ ጦርነት ጉዳይ የአፍሪካ ህብረት አደራዳሪነት ከኢትዮጵያ የተነሳ ግልጽ አቋም አለመያዝ እና ገለልተኛ አካል መሰየም አለመቻል፣

8.  የቻይናዎች የንግድ እና የኢኮኖሚአቸዉ ተጽእኖ በቀናነዉ መስፋፋት ብሎም ገበያውን የመቆጣጠር አዝማሚያ የአሜሪካን እና የምዕረባዉያንን ትኩረት መሳብ፣

9.  የሀብታሞቹ እስላማውያን ሀገራት የራሳቸው የሆነ ርእዮተ አለም አልባዎቹ ሱማሊያውያን እና ባልተረጋጋችው የደቡብ ሱዳን ጉዳይ ውስጥ ሃይማኖታዊ ተጽእኖ የመፍጠር ፍላጎት፣

10.የሰሜናዊ ሱዳን ርእዮተ አለም ጠንካራና ላለመበግር ተጋድሎነ ተመረኩዘዉ ሌሎቹ ሃብታም ሙስሊም ሀገራት ድጋፍ መቀጠል ቀጠናውን ለመቆጣጠር መሞከር ለምትተጋዉ አሜሪካ የትንኮሳዎች ምከንያት መሆን፣

11.የኬንያዉያንን የሊበራሊዝም ተጽእኖ ኢኮኖሚ መንግስት መር ፓርቲዉ እና በተፎካካሪ ፓርቲዎች መካከል ምእራበዉያን ለራሳቸዉ ፍጆታ በሚመች መልኩ ለመቅርጽ የሚፈጥሩት የዉስጥ ጫና፣

12.በቀጠናዉ ገናና ከመሆን ፍላጎት የመነጨ ዉሉ የጣፋበት የኢህአዴግዋ የአብዮታዊ ዲሞክራሲ ኢኮኖሚ ባለቤቷ አቅጣጫ ለሊበራል ዲሞክራቶች አለመመቸት ከዚህም የተነሳ የራሷን ሳታበስል የሌላዉን ለማማሰል ስትሞክር ብዙ ጠላቶችን በቀጠናዉ ማፍርቷ፣ እና የመሳሰሉት ናቸዉ።

እነዚህን ነጥቦች ወደፊት አንድ በአንድ በመንሳት በኢትዮጵያ አዲሱ አመራር አቅጠጫ ዉስጥ ያላቸዉን ተጽእኖ እንደምቹ ሁኔታነት እና የስጋት ምንጭነታቸዉ ከመነፍትሔ አቅጣጫቸዉ ጭምር ለመዳሰስ ይሞከራል።

ጎረቤቶችዋን ያላማከለ ስራ ኢትዮጵያን እንደማያዋጣት አዲሱ አመራር የተገነዘበ ይመስለኛል። ለዚህም ነዉ የዉጭ ግንኙነቱን ከጎረቤት ሀገራት በተለይም በደም፣ በሃማኖት፣ በባህል እና በኢኮኖሚ የተሳሰሯትን ጎረቤቶችዋ የጀመረችዉ። አዲሱ አመራር በሳልነቱን የሚያመላክቱ ጉዳዮች ኢትዮጵያ ከጎረቤቶችዋ እንድትታረቅ እና ከዚህ በፊት ባጠፋቻቸዉ ጉዳዮች ካሉም የማባበል ስራ ለመስራት ብሎም የአዲሱን አመራር የወደፊት አቋም እና አቅማቸዉንም ጭምር ለማሳየት የተሰራዉ ስራ እነርሱን ብቻ ሳይሆን አለምአቀፍ ማህበረሰቡንም አስደምሟል። የዚህ ጽኀሁ ማጠንጠኛ ይህ ከቶ በኢትዮጵያ ታሪክ ያልተሞከረ ስልት በጥንቃቄ እና በብስለት መመራት ያስፈልገዋል ነዉ። የኢትዮጵን ትንሳዔ የማይፈልጉ ጠላቶቻችን በዉስጥም በዉጭም ዓይናቸዉ የሚቀላ ወዳጆች ሞልተዉናል። ጥንካሬዎቻችንን በመለየት ድካሞቻንን/ስህተቶቻቸን በማወቅ በተፈጠሩ አጋጣሚዎች በድል ሲቃ ሳንዘናጋ ስጋቶቻችን ላይ መስራት የግድ ነዉ።

ከዚህ የተነሳ የአፍሪካ ቀንድ ፖለቲካ እንደ ከዚህ በፊቱ እንደማይቀጥል እስክናረጋግጥ ድረስ ምሁርን፣ ተመራማሪዎች በብዕሮቻችን ፖለቲካኞቻችንን ማንቃት የግድ ነዉ እላለሁኝ።

የአዲሱ ጠ/ሚ/ር የለዉጥ ፍጥነት በኢህአዴግ ዉስጥ ብቻ ሳይሆን መላዉን ኢትዮጵያን እና ኢትዮጵዉያንን እያካለለ ይገኛል። ኢትዮጵያ በለዉጥ ጎዳና ዉስጥ ናት የሚያስብሉ በጎ ጅምሮች ከዉስጥም ከዉጭም ይታያሉ። የለዉጡ አቅጣጫ እና ፍጥነት በተፎካካሪ ፖለቲካ ፓርቲዎች ዉስጥም አብዮት አስነስቷል። የጠ/ሚ/ሩ የለዉጥ እርምጃዎች የተፎካከሪ ፓርቲዎችን ሃሳብ/አጀንዳዎች በተግባር ወስደዉባቸዋል። ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ እንታገልለታልን ሲሉ የነበሩትን የዲሞክራሲ አቅጣጫዎች ሳይቀር በተግባር እየመለሱ የሚሉትን እያሳጡአቸዉ በመሆኑ ብቻ ሳይሆን ዓላማቸዉን ወስደዉባቸዉ ኢህዲጋዊ አድርገዉታል። ማጋነን ካልሆነ በቀር የአንዳንዶችን የፖለቲካ ማኒፌስቶ በእርሳቸዉ በተግባር እርምጃ ያለቀ እስኪመስል ድረስ አዲሱን ኢህአዴግ ተቀላቀሉ የሚሉ ይመስላል። በዚህ ሁኔታ ጠንክሮ ከቀጠለ፣ ኢትዮጵያ ከዉስጥም ከዉጭም ከሰከነች፣ የተፎካከሪ የፖለቲካ ድርጅቶች ብዛት ሳያስፈልገን በሁለት ጽንፍ ቢደራጁ ኢትዮጵያን ወደፊት ማራመድ ይቻላል ብዬ የግሌን አስተያየት እሰጣለሁኝ።

በዚህ አጋጣሚ ተፎካካሪ የፖለቲካ ፓርቲዎቹ በሚቀጥለዉ ምርጫ እንድንመርጣቸዉ ካሰቡ አሁን በተፈጠረላቸዉ አጀንዳቸዉን የማቅለል ስራ በአዲሱ የኢህአዴግ አመራር ከተሰራላቸዉ መጪዋን የኢትዮጵያ ሁኔታ የሚወስን የበሰለ ፖለቲካ የአፍሪካ ቀንድ ተሳትፎዋን ጨምሮ ለኢትዮጵያ በሰከነ መልኩ ያለማንም ጫና ግንባር ፈጥረዉ ትዉልድን ያሳተፈ ስራ ሰርተዉ ቢያቀርቡልን ታሪክ አይረሳቸዉም ብዬ እገምታለሁ።

መጪዉ ጊዜ ብሩህ ነዉ!¾

 

መልካሙ ተክሌ ( This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. )

የማነበውን ይህን መጽሐፍ በማሳየት “ኦቲዝም ምንድነው?” ስል የጠየኳት አብራኝ ታክሲ የተሳፈረች አንዲት ወጣት "የቃሉን ትርጉም አላውቅም። የአዕምሮ ዝግመት ይመስለኛል። አይደለም እንዴ?" ስትል መልሳ እኔኑ ጠየቀች። ኦቲዝም የአዕምሮ ዝግመት አይደለም ስትል እንደገና ምላሽዋን ሰጥታለች።

እንደዚህች ልጅ የጠራ እውቀት ባይኖረኝም የኦቲዝም የአዕምሮ ዕድገት መዛባት ምንነትን አስመልክቶ ያወቅኩት የዛሬ ዐሥር ዓመት ግድም በጆይ አቲስቲክ ማዕከል በተገኘሁበት ወቅት ነበር። እዚያ ያሉ ባለሙያዎች በኦቲዝም የአዕምሮ ዕድገት ችግር ያሉ ሕፃናትን አለመታከት ሲንከባከቡ ማየቴን እስካሁን አስታውሳለሁ።

ይህን ይበልጥ እንዳስታስ ያደረገኝ ሰሞኑን ለንባብ የበቃው የዶክተር ዮናስ ባሕረጥበብ “ዐይኔን ተመልከተኝ - በኦቲዝም ጥላ ሥር” ነው። መጽሐፉ በ265 ገጽ ቢገደብም ያልተገደበ ግንዛቤ ያስጨብጣል። 150 ብር ዋጋ ቢቆረጥለትም ከችግሩ ስፋት አንጻር ሲያንሰው ነው። እንደውም ቢቻል ድጋፍ ሰጪ ተፈልጎ በነጻ ቢታደል ይበልጥ ተደራሽ ይሆናል።

በመጽሐፉ ላይ አስተያየት የሠጡት የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ አዕምሮ ሕክምና ተባባሪ ፕሮፌሰር ዶክተር ዳዊት ወ/አገኝ "በሀገራችን የልጆች አስተዳደግ እና ሕክምና ሥርዓት ውስጥ ያለውን ክፍተት በማስተዋል፣ ለብዙ የኦቲዝም ኅብር የአዕምሮ ዕድገት መዛባት ተጎጂ ሕፃናት እና ቤተሰቦቻቸው መፍትሔ የሚሆን መጽሐፍ አበርክተውልናል" ሲሉ ጸሐፊውን በማመስገን የመጽሐፉን ሚና አጉልተዋል። ተገቢ ነው።

ኦቲዝም የኦዕምሮ እድገት መዛባት ችግር ከማኅበራዊ ሕይወት መገለል እና ጤናማ ባልሆነ መልኩ በራስ ዓለም መመሰጥን ያመለክታል ብዬ አስባለሁ። ከዶክተር ዮናስ መጽሐፍ ምን ያህል ርቄአለሁ? እርስዎስ ስለ ርእሰ ጉዳዩ ምን ያስባሉ?

በፍላጎታቸው የአዕምሮ ሐኪም በሆኑት ዶክተር ዮናስ የተጻፈው “ዐይኔን ተመልከተኝ” መጽሐፍ በሙያዊ ቃላት የተደረተ አይደለም። ለሁሉም አንባቢ ሊገቡ የሚችሉ፣ ከሙያዊ ውሎ የተቀዱ፣ ሰው ሰው የሚሸቱ ታሪኮች የተካተቱበት ነው። ከየምዕራፉ ጋር የሚሔዱ ግጥሞች እና ጥቅሶችም አሉት። ይህ ማንኛውም አንባቢ ላንብህ ሲለው አንብበኝ የሚያሰኘው ነው። በመሆኑም በዝቅተኛ የትምህርት ደረጃ ያለ ሰውና ከፍተኛ ትምህርት የተማሩቱ መጽሐፉን ባልተራራቀ ግንዛቤ እንዲረዱት ያስችላል። በዚህ ላይ በየምዕራፉ ማጠቃለያ ጭምቅ ሐሳብ መኖሩ መጽሐፉን ተመራጭ ያደርገዋል።

የኦቲዝም የአዕምሮ ዕድገት ችግር በኢትዮጵያ በበቂ ደረጃ አልተጠናም። የሕዝቡም ግንዛቤ አጥጋቢ አይደለም። ስለዚህ ችግሩን በቀላሉ ለመቅረፍ አስቸጋሪ ያደርገዋል። ዋና መንስዔው አለመታወቁም ሊያባብሰው እንደሚችል እሙን ነው። ለዚህም ይመስለኛል ዶክተር ዮናስ በመጽሐፉ ገጽ 29 “የችግሩ ስፋት እና ጥልቀት ላይ ጥናቶች ቢደረጉ፤ ፖሊሲዎች ለማውጣት፣ ውሳኔ ሰጪ አካላትን ለማሳመን፣ ችግር ፈቺ ሰፋፊ ፕሮጀክቶችን ቀርጾና በጀት መድቦ ተፈጻሚ ለማድረግ በእጅጉ ይረዳል” ያሉት።

ለኦቲዝም የተለያዩ መነሻዎች ሊኖሩት ቢችሉም አካላዊ መነሻ ሊሆኑ ይችላሉ ተብለው ከሚታሰቡት ውስጥ በእርግዝና ወቅት የሚያጋጥም ሕመም፣ በወሊድ ጊዜ ሕፃኑን የሚታመማቸው ሕመሞች እና ሌሎች ጉዳቶች የኦቲዝምን ችግር እንደሚያባብሱ በመጽሐፉ ተወስቷል።

እንዳይባባስ ከሚደረግባቸው መንገዶች አንዱ ግንዛቤ መጨበጥ ነው። ሌሎቹን መጽሐፉን ሲያነቡ ያገኙዋቸዋል።

ከመጽሐፉ እንዲህ አይነት መረጃ ብቻ ሳይሆን በርዕሰ ጉዳዩ ዙርያ የሚሰሩ ድርጅቶች አድራሻም ያገኛሉ። መረጃ የሚሰጡ ትክክለኛ የኢንተርኔት አድራሻዎችንም እንዲሁ።

የኦቲዝም ኅብር የአዕምሮ ዕድገት መዛባት ችግር ማከሚያ ዘዴዎች ሲሉ ዶክተር ዮናስ በመጽሐፉ የጠቀሱዋቸው ዘዴዎች አሉ። ከእነዚህም አንዱ ወላጆች የመፍትሔው አካል እንዲሆኑ በሥልጠና መታገዝ እንዳለባቸው ያትታል። (ገጽ 156) ከዚህ የተያያዙ የመድሃኒት አጠቃቀም፣ አመጋገብ ወዘተ በመጽሐፉ ተብራርተዋል።

ወላጆች ብቻ ሳይሆኑ ሁላችንም መጽሐፉን አንብበን የመፍትሔው አካል መሆን እንችላለን። ስለዚህ መጽሐፉ ከመጻሕፍት ቤታችን ወይም መደርደርያችን ሊኖረን ይገባል። በዚህ ርእስ ዙርያ ሌሎች መጻሕፍትም ሊፃፉ የግድ ነው- ከጉዳዩ አሳሳቢነት አንጻር።

ለሁሉም ታማሚ ባይሆንም ጥሩ ሕክምና ካለ ከኦቲዝም መፈወስ እንደሚቻል ተስፋ ይሰጣል- "ዐይኔን ተመልከተኝ"።

እንደ ኢትዮጵያ ባሉ ኅብረተሰብ ከባድ ችግሮችን በሃይማኖት ይፈታልኛል በሚባልበት ሃገር የፀበል እና የሃይማኖት ቦታዎች በኦቲዝም የአዕምሮ እድገት ችግር ውስጥ ያለ ልጅን መውሰድ በሌሎቹ ልጆች ላይ ተጽእኖ እንዳለው መጥቀሱ ብዙም አያስኬድም። በሌላ ገጽ ደግሞ ዐውዱ ቢለይም ሕሙማኑን ሃይማኖታዊ ቦታ መውሰድን የመፍትሔው አካል ሊሆን እንደሚችል መገለጹ ግራ ሊያጋባ ይችላልና የዶክተር ዮናስን ማብራርያ ይፈልጋል።

በሌላ በኩል በመጽሐፉ ብዙ ቦታ ባይሆንም ሐሳብ መደጋገም ይታያል። ድግሞሹ ለአጽንዖት ከሆነ ይበጃል። ካልሆነ ግን ያሰለቻል። ለምሳሌ በማውጫ (Table of contents) የተጻፈ መጽሐፍ በመግቢያ ስለ ሁሉም ምዕራፎች መጠቀሱ ድግሞሽ ነው።

ያም ሆኖ ግን በመግቢያው እንደተጠቀሰው "ዐይኔን ተመልከተኝ በኦቲዝም ጥላ ሥር" ለመጽሐፍ ሕክምና (bibliotherapy) ጥሩ ምሳሌ በመሆኑ እኔም እስማማለሁ።

Page 1 of 16

ድርጅትዎ ያስተዋውቁ!

  • Advvrrt4.jpg

እዚህ ያስተዋውቁ!

  • Aaddvrrt5.jpg
  • adverts4.jpg
  • Advertt1.jpg
  • Advertt2.jpg
  • Advrrtt.jpg
  • Advverttt.jpg
  • Advvrt1.jpg
  • Advvrt2.jpg

 

Advvrrt4

 

 

 

 

Who's Online

We have 117 guests and no members online

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us